İran, ABD'nin İran destekli gruplara yönelik düzenlediği askeri saldırıya misilleme yapacağını açıkladı. Tahran yönetimi, saldırıyı 'ölümcül hata' olarak nitelendirirken, bölgede tansiyonun daha da yükselmesinden endişe ediliyor. ABD'nin Irak ve Suriye'deki hedeflere yönelik saldırısı, İranlı yetkililerin sert tepkisine yol açtı.
Gelişmenin arka planı
ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), İran destekli milis grupların Ürdün'deki ABD üssüne düzenlediği ve üç askerin ölümüne yol açan insansız hava aracı (İHA) saldırısına misilleme olarak Irak ve Suriye'deki hedeflere hava saldırıları düzenledi. ABD Başkanı Joe Biden, 'teröristlere karşı' başlattığını söylediği bu saldırıların devam edeceğini açıkladı.
Saldırılar, İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ve ona bağlı gruplara ait olduğu belirtilen askeri tesisleri, komuta merkezlerini ve mühimmat depolarını hedef aldı. ABD yetkilileri, saldırıların 'başarılı' geçtiğini ve hedeflerin büyük ölçüde imha edildiğini öne sürdü.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanaani, yaptığı yazılı açıklamada, ABD'nin bu saldırılarını 'ölümcül bir hata' olarak nitelendirerek, 'İran, ulusal güvenliğini ve çıkarlarını korumak için gerekli gördüğü her türlü tedbiri alma hakkını saklı tutar' ifadelerini kullandı. Kanaani, ayrıca ABD'nin bölgedeki varlığının istikrarsızlığı artırdığını savundu.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin İran'a yönelik artan baskısı, Orta Doğu'da geniş çaplı bir çatışma riskini beraberinde getiriyor. İran'ın misilleme tehditleri, Hürmüz Boğazı'nın güvenliği ve küresel enerji arzı üzerindeki etkileri nedeniyle uluslararası piyasalarda tedirginlik yaratıyor. Petrol fiyatlarının, bu gerilimin ardından yükselişe geçmesi bekleniyor.
İsrail ile Hamas arasındaki çatışmanın ardından bölgede tırmanan gerilim, İran ve ABD arasındaki bu yeni krizle birlikte daha da derinleşiyor. İran'ın bölgedeki vekil güçleri olan Hizbullah, Husiler ve Irak'taki Şii milis grupların da çatışmalara dahil olması, cepheyi genişletebilir.
ABD, İran'ın nükleer programı konusunda da Tahran'a baskı yapmaya devam ediyor. Bu son saldırılar, 2015 nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılmasına yönelik müzakereleri olumsuz etkileyebilir. İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak uluslararası topluma gözdağı vermeye çalışıyor.
Bölge ülkeleri, ABD-İran geriliminin kendi topraklarına sıçramasından endişe duyuyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi ülkeler, iki taraf arasında arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırmış durumda. Çin ve Rusya ise ABD'nin bölgedeki tek taraflı askeri operasyonlarını eleştirerek, uluslararası hukuku ihlal ettiğini öne sürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu gerginlik, Türkiye'nin güvenliğini doğrudan etkileme potansiyeline sahip. Irak ve Suriye'nin kuzeyinde PKK/YPG'ye karşı yürüttüğü operasyonlar ve İran sınırındaki istikrar, bu gerilimden etkilenebilir. Türkiye, bölgesel istikrarın sağlanması için taraflara itidal çağrısında bulunuyor. Ayrıca, Türkiye'nin enerji tedarikinde önemli bir güzergah olan İran'dan doğalgaz ithalatı ve ticari ilişkiler, olası bir çatışmada kesintiye uğrayabilir. Bu nedenle Ankara, diplomasi kanallarının açık tutulması gerektiğini vurguluyor ve gerilimin düşürülmesi için inisiyatif almaya çalışıyor. Türkiye'nin Rusya ve İran ile yürüttüğü Astana süreci gibi diplomatik mekanizmalar, bölgesel krizlerin büyümesini önleyebilir.
