ABD’nin, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in cenaze törenleri sırasında düzenlediği yeni hava saldırıları, Tahran yönetimini harekete geçirdi. İran, Washington’u müzakere masasına oturtmak amacıyla bölgedeki ABD müttefiklerine yönelik saldırılarını yoğunlaştırırken, Amerikan askeri üslerine de açık tehditler savuruyor. FRANCE 24 muhabiri Philip Turle’a göre, bu hamleler İran’ın stratejik bir baskı politikası izlediğini gösteriyor.
Gelişmenin Arka Planı: Cenaze Törenleri ve Sürpriz Saldırı
Ayetullah Hamaney’in vefatının ardından düzenlenen görkemli cenaze törenleri, milyonlarca İranlının katılımıyla gerçekleşti. Ancak törenlerin hemen ardından ABD, İran’ın bölgedeki vekil güçlerine ve İran Devrim Muhafızları’na ait olduğu iddia edilen hedeflere yönelik hava saldırıları düzenledi. Saldırılar, Suriye ve Irak’ta konuşlu İran destekli milis gruplarını hedef aldı. ABD yönetimi, bu saldırıların son dönemde Amerikan askerlerine yönelik artan saldırılara bir yanıt olduğunu açıkladı. Ancak zamanlamanın, İran’ın yas havası içinde olduğu bir döneme denk gelmesi, Tahran’da büyük bir öfke dalgasına yol açtı.
İran’ın tepkisi gecikmedi. Devrim Muhafızları, Basra Körfezi’ndeki ABD donanma gemilerine karşı tatbikatlar düzenlerken, Irak ve Suriye’deki İran yanlısı gruplar, Amerikan üslerine roket ve insansız hava aracı saldırılarını artırdı. İran Dışişleri Bakanı, “ABD’nin bu provokatif eylemleri, bölgede yeni bir çatışma dalgasını tetikleyebilir” uyarısında bulundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Müzakere mi Çatışma mı?
Analistler, İran’ın bu hamlelerinin asıl amacının Washington’u diplomatik bir baskıyla yeni müzakerelere zorlamak olduğunu belirtiyor. Eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde uygulanan “maksimum baskı” politikası, Biden yönetiminin nükleer anlaşmayı yeniden canlandırma çabalarının başarısızlıkla sonuçlanmasıyla yeniden gündeme gelmişti. İran, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını hedef alarak maliyetleri artırmayı ve böylece Washington’u taviz vermeye ikna etmeyi hedefliyor. Ancak bu strateji aynı zamanda gerilimin kontrolden çıkma riskini de taşıyor.
Bölgesel aktörlerden Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, çatışmanın doğrudan kendilerini etkilemesinden endişe ediyor. İran’ın Yemen’deki Husiler aracılığıyla Suudi topraklarına yönelik saldırıları daha önce petrol tesislerini hedef almıştı. Öte yandan İsrail, İran’ın nükleer programına yönelik tehditleri yakından izliyor ve olası bir çatışmada ABD’nin yanında yer alacağını sinyalini veriyor. Rusya ise İran’a diplomatik destek verirken, Çin’in enerji ihtiyacı nedeniyle tarafsız kalmayı tercih ettiği gözleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin komşu bölgelerindeki istikrarı doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. İran-ABD geriliminin tırmanması, özellikle Irak ve Suriye’de Türkiye’nin güvenlik çıkarlarını tehdit edebilir. Türkiye, PKK/YPG’ye karşı yürüttüğü operasyonlarda ABD ile iş birliği yaparken, İran’ın bölgedeki vekil güçleriyle de zaman zaman karşı karşıya geliyor. Artan çatışma ortamı, Türkiye’nin sınır ötesi operasyonlarını zorlaştırabilir ve mülteci akınlarını tetikleyebilir. Ekonomik olarak ise İran ile artırılmış doğalgaz ticareti ve bölgesel istikrarsızlığın enerji fiyatlarına etkisi, Türkiye’nin dış ticaret dengesini etkileyebilir. Ankara, bu krizde hem NATO içindeki konumunu hem de Tahran ile olan pragmatik ilişkilerini dengelemek zorunda kalacak.
