İran yönetimi, ABD'nin son haftalarda Basra Körfezi'nde gerçekleştirdiği askeri operasyonların, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın güvenli bir şekilde yeniden uluslararası deniz trafiğine açılmasını engellediğini açıkladı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, yaptığı yazılı açıklamada, ABD'nin 'provokatif eylemlerinin' bölgede gerginliği tırmandırdığını ve boğazın kullanımına ilişkin müzakereleri olumsuz etkilediğini belirtti. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği hayati bir su yolu olarak biliniyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran, geçtiğimiz aylarda artan güvenlik riskleri gerekçesiyle Hürmüz Boğazı'ndaki bazı geçişleri sınırlandırmıştı. Tahran yönetimi, bu adımın İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına ve ABD'nin bölgedeki varlığına karşı bir misilleme olduğunu ima etmişti. Ancak son haftalarda ABD Donanması'nın Körfez'deki devriyelerini artırması ve İran'a ait bazı deniz araçlarına müdahalede bulunması, gerilimi yeni bir boyuta taşıdı. İran'a göre, bu saldırılar boğazın güvenliğini sağlama çabalarını baltalıyor ve gemilerin seyrüsefer özgürlüğünü tehdit ediyor.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise operasyonların, uluslararası suların serbest kullanımını korumak amacıyla yapıldığını savunuyor. CENTCOM sözcüsü, İran'ın 'keyfi ve yasa dışı' kısıtlamalarına karşı harekete geçtiklerini belirtti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'nın statüsü, yalnızca İran ve ABD arasındaki bir anlaşmazlık değil; aynı zamanda küresel enerji piyasaları için de bir kırılma noktası. Boğazın tamamen kapanması halinde petrol fiyatlarının rekor seviyelere çıkabileceği uyarıları yapılıyor. Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi bölge ülkeleri de durumdan endişe duyuyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde konuya ilişkin acil bir oturum talebi gündeme gelirken, Rusya ve Çin'in arabuluculuk teklifleri masada. İran, boğazın yeniden açılması için ABD'nin 'düşmanca politikalarını' terk etmesi gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklık, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini doğrudan etkileyebilecek bir gelişme. Türkiye, petrol ve doğal gaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden ve İran'dan sağlıyor. Boğazın geçici olarak kapanması halinde enerji maliyetleri artacak, bu da enflasyon ve cari açık üzerinde baskı yaratacaktır. Ayrıca, Türkiye'nin Karadeniz'deki enerji koridorları ve doğal gaz merkezi olma hedefi, bu tür bölgesel krizlerden olumsuz etkilenebilir. Ankara'nın, hem Washington hem de Tahran'la diyaloğunu sürdürerek krizin yumuşatılmasına katkı sağlaması beklenebilir.
