İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında gerçekleştirilen dolaylı görüşmelerde ‘olumlu ilerleme’ kaydedildiği bildirildi. Tahran yönetimi, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada, Washington ile mutabakat metnindeki ihlallerin bildirilmesi ve tartışılması için bir ‘iletişim kanalı’ kurulacağını duyurdu. İki ülke arasındaki bu yeni diyalog girişimi, bölgesel gerilimlerin azaltılmasına yönelik umutları artırdı.
Görüşmelerin arka planı ve varılan mutabakat
Dolaylı görüşmeler, İran ile ABD arasında yıllardır süren nükleer program anlaşmazlığının yeni bir evresini temsil ediyor. Taraflar, 2015’te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı‘nın (KOEP) yeniden canlandırılması için müzakereleri sürdürürken, son temaslarda bir ‘mutabakat zaptı’ (MoU) üzerinde mutabık kaldı. Tahran, bu mutabakatın ‘barışçıl nükleer faaliyetlerin sürdürülmesi’ taahhüdünü içerdiğini belirtirken, ABD tarafı ise İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin kısıtlamaların denetlenmesini talep ediyor. Taraflar arasında dolaylı olarak yürütülen bu görüşmelerde, tarafların birbirlerine doğrudan müzakere masasında oturmaksızın taahhütlerini iletmesi sağlanıyor. İletişim kanalının kurulması, mutabakat zaptına aykırılıkların tespit edilmesi halinde tarafların hızlı bir şekilde bilgilendirilmesine olanak tanıyacak. Böylece, olası bir ihlal durumunda gerginliğin tırmanmasının önlenmesi hedefleniyor.
Bölgesel ve küresel boyutlar
İran-ABD diyaloğu, sadece ikili ilişkiler için değil, aynı zamanda Ortadoğu‘nun genel istikrarı açısından da belirleyici öneme sahip. İran’ın nükleer programı, komşu ülkeler ve İsrail başta olmak üzere bölgesel aktörler için ciddi bir güvenlik endişesi oluşturuyor. ABD'nin bölgedeki müttefikleri, İran’ın olası bir nükleer silah geliştirmesinin Ortadoğu’da bir silahlanma yarışını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. Dolaylı görüşmelerde kaydedilen ‘olumlu ilerleme’ ise, taraflar arasında yıllardır süren güvensizliğe rağmen diplomatik bir çözümün hâlâ mümkün olduğunu gösteriyor. Küresel ölçekte ise, bu gelişme enerji piyasalarında olumlu bir hava yarattı. Petrol fiyatları, İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesi beklentisiyle gerilerken, uluslararası toplum da nükleer anlaşmanın yeniden canlanmasının çok taraflı diplomasiye olan güveni artıracağını değerlendiriyor. Rusya ve Çin gibi aktörlerin de sürece dahil olmasıyla, müzakerelerin bölgesel güç dengeleri üzerinde etkili olması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasındaki bu dolaylı görüşmelerde kaydedilen olumlu ilerleme, Türkiye’nin güney sınırlarındaki istikrar açısından önemli bir gelişmedir. Türkiye, İran ile tarihsel olarak karmaşık bir ilişkiye sahiptir; iki ülke enerji ticaretinde işbirliği yaparken, Suriye ve Irak politikalarında zaman zaman karşı karşıya gelmiştir. ABD-İran diyaloğunun başarılı olması, İran’a yönelik yaptırımların hafifletilmesine ve bunun sonucunda Türkiye-İran ticaretinin artmasına olanak tanıyabilir. Ayrıca, nükleer anlaşmanın yeniden canlanması, bölgesel çatışma riskini azaltarak Türkiye’nin güvenlik endişelerini hafifletebilir. Ankara, bu süreci dikkatle izlerken, taraflar arasındaki diyaloğun sürdürülmesini ve bölgede kalıcı bir barışın tesis edilmesini desteklemektedir. Ancak Türkiye, müzakerelerde kendi çıkarlarının da gözetilmesi için diplomasisini aktif tutmaktadır.
