İran, 15 Mayıs Çarşamba günü Ürdün ve Bahreyn’deki Amerikan askeri üslerine saldırı düzenledi. Bu saldırılar, Washington ile Tahran arasında Hürmüz Boğazı’nda bir ABD helikopterinin düşürülmesinin ardından başlayan misillemelerin en son halkasını oluşturuyor. İki ülke arasında 8 Nisan’da imzalanan ateşkesin ardından yaşanan en şiddetli çatışma dalgası, Ortadoğu’da kalıcı bir barış umutlarını iyice azaltmış durumda. Saldırılarda can kaybı yaşanıp yaşanmadığı henüz netlik kazanmazken, bölgedeki ABD varlığının geleceği ve İran’ın nükleer programıyla bağlantılı müzakereler de tehlikeye girmiş görünüyor.
Misillemeler ve tırmanan gerilim
Son haftalarda İran ve ABD arasında karşılıklı suçlamalar ve askeri hamleler giderek artıyor. 2 Mayıs’ta bir ABD insansız hava aracı, İran’ın hava savunma sistemleri tarafından düşürülmüş; Washington buna 4 Mayıs’ta Basra Körfezi’nde bir İran devrim muhafızları gemisine el koyarak yanıt vermişti. 10 Mayıs’ta ise ABD’nin Bahreyn’deki deniz üssüne düzenlenen roket saldırısında iki Amerikan askeri yaralanmıştı. İran yönetimi, bu son saldırıların ABD’nin bölgedeki ‘işgalci varlığına’ karşı meşru bir tepki olduğunu savunurken, Pentagon saldırıları “provokasyon” olarak nitelendirdi ve misilleme hakkını saklı tuttuğunu açıkladı.
Barış süreci sekteye uğradı
İki ülke arasında Nisan ayında varılan ateşkes, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması karşılığında ABD’nin bazı yaptırımları hafifletmesini öngörüyordu. Ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve bölgesel güç mücadelesi, anlaşmanın uygulanmasını engelliyor. Yemen’deki Husiler, Suriye’deki İran destekli milisler ve Lübnan Hizbullah’ı gibi aktörler de gerilimin bölgesel bir savaşa dönüşme riskini artırıyor. Uzmanlar, ABD’nin Suudi Arabistan ve İsrail ile koordineli bir şekilde İran’a karşı baskıyı artırdığını, Tahran’ın ise bu baskıyı kırmak için dolaylı saldırı yöntemlerine başvurduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD gerilimi, Türkiye’nin doğrudan sınır komşusu olduğu ve derin ekonomik bağları bulunan İran’ı istikrarsızlaştırma potansiyeli taşıyor. Türkiye, Katar doğalgazı ve İran enerjisine alternatif olarak geliştirdiği enerji koridorlarıyla Orta Doğu’daki dengeleri yakından takip ediyor. Ayrıca ABD ile ilişkilerinde sık sık gündeme gelen YPG/PKK sorunu ve Suriye’nin kuzeyindeki askeri varlık, Tahran-Washington eksenindeki her sarsıntıdan etkileniyor. Türkiye’nin, çatışmanın kendi sınırlarına sıçramaması ve bölgesel istikrarın korunması için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırması bekleniyor. Katar ve Birleşmiş Milletler nezdinde yürütülen arabuluculuk çabaları, Türkiye’nin bu krizde oynayabileceği yapıcı rolü ortaya koyuyor.
