İran, ABD ile yürüttüğü nükleer müzakerelerde ilerleme kaydedilememesi üzerine Washington yönetimine 'güven duymadığını' açıkladı. Orta Doğu merkezli haber platformu Middle East Eye'a konuşan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Tahran'ın müzakere masasında istekli olduğunu ancak ABD'nin tutumunun güven tesis etmeye elverişli olmadığını vurguladı. Açıklamada, 'ABD'nin vaatleriyle eylemleri arasındaki tutarsızlık, müzakerelere olan inancımızı zedeliyor' ifadelerine yer verildi.
Gelişmenin arka planı
Taraflar arasındaki müzakereler, 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) yeniden canlandırılması amacıyla başlatılmıştı. ABD'nin eski Başkan Donald Trump döneminde anlaşmadan çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya koyması, İran'ın nükleer faaliyetlerini hızlandırmasına yol açmıştı. Joe Biden yönetimi göreve geldikten sonra müzakerelere dönüş sinyali verse de, Tahran yönetimi ABD'nin yaptırımları kaldırma konusunda samimi olmadığını savunuyor. Son haftalarda görüşmelerde kayda değer bir ilerleme sağlanamaması, iki ülke arasındaki güven bunalımını derinleştirdi.
Diplomatik kaynaklara göre İran, ABD'nin yaptırımların tamamen kaldırılması ve nükleer programına yönelik kısıtlamaların hafifletilmesi yönündeki taleplerine karşılık vermediğini belirtiyor. Washington ise İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini düşürmesi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerine tam erişim izni vermesi konusunda ısrarcı. Bu karşılıklı güvensizlik, müzakerelerin tıkanma noktasına gelmesine yol açtı.
Bölgesel ve küresel boyut
Müzakerelerin tıkanması, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Orta Doğu’yu etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir. İran'ın nükleer programına yönelik kısıtlamaların gevşemesi, bölgede Suudi Arabistan, İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeleri tedirgin ediyor. Öte yandan, ABD yaptırımlarının devam etmesi İran ekonomisini zorlamaya devam ederken, Tahran yönetimi Çin ve Rusya ile ilişkilerini güçlendirerek alternatif arayışlara yöneldi. Avrupa Birliği ise arabuluculuk çabalarını sürdürüyor ancak taraflar arasındaki uçurumun kapanması için somut bir adım görünmüyor. Küresel enerji piyasaları da İran'ın petrol ihracatının yeniden canlanması ihtimaline odaklanmış durumda; müzakerelerin başarısızlığı, petrol fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluşturabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD gerginliği, Türkiye'nin enerji güvenliği ve sınır komşusu İran'la ilişkileri açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, doğal gaz ve petrol ithalatında İran'a bağımlı olmasa da, İran'ın nükleer programına yönelik yaptırımların sıkılaşması bölgesel istikrarsızlığı artırabilir. Ayrıca, ABD yaptırımları nedeniyle Türk şirketlerinin İran'la ticareti zaten kısıtlı; müzakerelerin tıkanması, Türkiye'nin ticaret hacmini daha da daraltabilir. Güvenlik boyutunda, İran'ın nükleer silah kapasitesine yönelik endişeler, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu ve Orta Doğu'daki denge politikasını etkileyebilir. Ankara, hem Washington hem de Tahran'la diyaloğu sürdürerek bölgesel gerilimlerden en az zararla çıkmayı hedefliyor.
