İran ile ABD arasında Umman'ın başkenti Maskat'ta başlayan dolaylı görüşmelerin ilk gününde arabulucu ülkeler Katar ve Pakistan'dan "umut verici ilerleme" değerlendirmesi geldi. Tarafların nükleer program ve bölgesel gerilimler başta olmak üzere çeşitli konuları masaya yatırdığı belirtilirken, görüşmelerin önümüzdeki günlerde devam edeceği açıklandı. Görüşmelerin İran-Irak savaşının diplomatik cephesinde önemli bir dönüm noktası olduğu yorumları yapılıyor. Öte yandan, İsrail ile Hizbullah arasında varılan ateşkes anlaşmasının 115. gününde Lübnan'da nispeten sakin bir tablo hâkim.
Gelişmenin arka planı: Umman'daki diplomatik trafik
İran ile ABD arasındaki dolaylı görüşmeler, İran'ın nükleer faaliyetlerinin yanı sıra bölgesel güvenlik meselelerini kapsıyor. Umman'ın ev sahipliğinde yürütülen müzakerelere arabulucu olarak Katar ve Pakistan da katılıyor. İlk tur görüşmelerin ardından Katar Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "yapıcı bir atmosferde geçen toplantılarda somut adımlar için zemin yoklandığı" ifade edildi. Pakistanlı yetkililer ise tarafların özellikle Irak ve Yemen'deki durum konusunda ortak bir anlayış geliştirdiklerini bildirdi.
Görüşmelerin başlaması, bölgede son haftalarda artan diplomatik trafiğin bir parçası. İran'ın nükleer müzakerelerdeki tutumu ve ABD'nin yaptırım politikaları ana başlıklar arasında yer alıyor. İran Dışişleri Bakanı, görüşmeler öncesinde yaptığı açıklamada "ulusal çıkarları koruyarak diyaloğa açık olduklarını" söylemişti. ABD tarafı ise resmi bir yorumdan kaçınırken, kaynaklar görüşmelerin "teknik düzeyde başladığını" aktardı.
Lübnan ateşkesi: 115 günlük kırılgan durum
İsrail ile Hizbullah arasında varılan ateşkes anlaşması 115. gününde büyük ölçüde ayakta kalmış durumda. Anlaşma kapsamında sınır bölgelerinde nispi bir sükûnet sağlanırken, her iki taraf da ateşkes ihlali iddialarında bulunuyor. BM Lübnan Geçici Gücü (UNIFIL) yetkilileri, ateşkesin "genel olarak korunduğunu" ancak küçük çaplı gerginliklerin yaşandığını belirtiyor. Lübnan hükümeti, ateşkesin kalıcı hale gelmesi için uluslararası garantörlerle çalıştıklarını ifade etti.
Analistler, Lübnan'daki ateşkesin bölgedeki diğer dosyalarla bağlantılı olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle İran-ABD görüşmelerinin gidişatı, Hizbullah'ın gelecekteki hamlelerini etkileyebilir. İsrail ise kuzey sınırında sükûneti sağlamak için ateşkesin devamını istiyor ancak Hizbullah'ın askeri varlığına yönelik endişelerini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişmeler, Türkiye'nin yakın coğrafyasındaki iki kritik dosyayı ilgilendiriyor. İran-ABD görüşmelerinden çıkacak sonuç, Türkiye'nin Irak ve Suriye politikalarını doğrudan etkileyebilir; zira bu ülkelerdeki dengeler İran'ın nüfuz alanıyla yakından ilişkili. Lübnan ateşkesinin korunması ise Doğu Akdeniz'deki istikrar açısından önemli. Ayrıca, Türkiye'nin Katar ve Pakistan ile olan stratejik ortaklıkları, bu ülkelerin arabuluculuk rollerinin Ankara tarafından da yakından takip edildiğini gösteriyor. Bölgesel gerilimlerin azalması, Türkiye’nin enerji ve ticaret koridorları açısından olumlu bir ortam yaratabilir.
