Ortadoğu'da tansiyonun düşürülmesi için varılan kırılgan ateşkesin gölgesinde, İran ile ABD arasındaki çatışmanın ‘iradeler savaşı’ aşamasına girdiği belirtiliyor. Analistlere göre, taraflar artık doğrudan askeri çatışmadan kaçınırken, birbirlerini siyasi ve ekonomik baskıyla köşeye sıkıştırmaya çalışıyor. Bu yeni aşamada, her iki ülke de tam ölçekli bir savaşa dönmeden diğerini taviz vermeye zorlamayı hedefliyor.
Gelişmenin arka planı
İran ile ABD arasındaki çatışma, son yıllarda nükleer anlaşmadan çekilme, yaptırımların yeniden uygulanması ve bölgesel vekâlet savaşlarıyla derinleşti. 2020'de İranlı general Kasım Süleymani'nin ABD tarafından öldürülmesiyle gerilim zirveye çıktı. Ancak 2023'te varılan geçici ateşkesle birlikte, taraflar artık daha dolaylı yöntemler kullanıyor.
Uzmanlar, ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikasını sürdürürken, İran'ın da bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD çıkarlarını hedef aldığını vurguluyor. Özellikle Umman Körfezi'ndeki tanker saldırıları ve İsrail'e yönelik tehditler, iradeler savaşının somut örnekleri olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gerilim, sadece iki ülkeyi değil, tüm Ortadoğu'yu etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, hem ABD'nin güvenlik garantilerine ihtiyaç duyuyor hem de İran'la ticari ilişkilerini sürdürmeye çalışıyor. Irak ise iki ülke arasındaki bu güç savaşında en kırılgan halkalardan biri. ABD'nin Irak'taki askeri varlığı ve İran'ın nüfuzu, Bağdat'ı zor durumda bırakıyor.
Küresel ölçekte ise bu çatışma, petrol fiyatlarını etkiliyor ve enerji güvenliği endişelerini artırıyor. Çin ve Rusya gibi aktörler ise ABD'nin İran'a yönelik baskısını kendi çıkarları için kullanmaya çalışıyor. Çin, İran'dan petrol alımını sürdürerek ABD yaptırımlarını delerken, Rusya da İran'la askeri işbirliğini derinleştiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD çatışmasının iradeler savaşına dönüşmesi, Türkiye açısından hem riskler hem de fırsatlar barındırıyor. Türkiye, İran'la sınır komşusu olması ve Irak'ta ortak çıkarları bulunması nedeniyle gerilimden doğrudan etkileniyor. Özellikle enerji ve ticaret alanında İran'la ilişkilerini sürdürmek isteyen Ankara, ABD yaptırımları nedeniyle sıkışmış durumda. Ayrıca, Suriye ve Irak'ta İran destekli grupların varlığı, Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırıyor. Bu nedenle Türkiye, hem ABD ile ittifakını korumak hem de İran'la sıcak çatışmaya girmemek için ince bir diplomasi yürütmek zorunda.
