İran Dışişleri Bakanlığı, Ortadoğu ülkelerine topraklarının İran'a yönelik herhangi bir askeri saldırıda kullanılmaması konusunda resmi uyarıda bulundu. Tahran yönetimi, bölgesel istikrarı tehdit eden bu tür eylemlerin kabul edilemez olduğunu ve misillemeye yol açacağını belirtti. Açıklamada, özellikle İsrail ile artan gerginlik ve İran'ın nükleer programına yönelik uluslararası baskıların arttığı bir dönemde, bölge ülkelerinin tarafsızlıklarını korumaları gerektiği vurgulandı. İran Dışişleri Bakanı, komşu ülkelerin egemenliklerine saygı duyduklarını ancak topraklarının İran karşıtı operasyonlar için kullanılmasının savaş nedeni sayılacağını ifade etti.
Gelişmenin arka planı
Bu uyarı, İran'ın nükleer tesislerine yönelik olası bir İsrail saldırısına dair artan spekülasyonların ortasında geldi. Geçtiğimiz aylarda, İsrailli yetkililer İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının kritik seviyeye ulaştığını ve askeri seçeneklerin masada olduğunu belirtmişti. İran ise bu tehditlere karşı koymak için bölgesel müttefiklerini (Hizbullah, Yemen'deki Husiler ve Suriye'deki milis gruplar) devreye sokma sinyali verdi. Analistlere göre, bu durum İran'ın savunma stratejisinde bir değişikliğe işaret ediyor: Tahran, artık sınır ötesi tehditleri caydırmak için doğrudan komşu ülkeleri sorumlu tutuyor.
İran'ın bu açıklaması, 2023 sonunda Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki İsrail büyükelçiliğine yönelik iddia edilen saldırı planlarının ortaya çıkmasından sonra daha da anlamlı hale geldi. Bölge ülkeleri, İran ile İsrail arasında bir sıcak çatışmaya sürüklenmek istemiyor. Ekonomik krizle mücadele eden Lübnan ve Irak gibi ülkeler, kendi topraklarının çatışma alanına dönüşmesinden endişe ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın uyarısı, sadece İsrail'i değil, aynı zamanda ABD ve müttefiklerini de hedef alıyor. Washington, İran'ın nükleer programını durdurmak için diplomatik çabaları sürdürürken, askeri güç kullanma seçeneğini de masadan kaldırmış değil. İran'ın bu resti, bölgedeki ABD üslerini ve müttefiklerini doğrudan tehdit ediyor. Irak'taki ABD üsleri ve Katar'daki El-Udeid Hava Üssü, olası bir çatışmada hedef haline gelebilir. Ayrıca İran, Basra Körfezi'ndeki petrol tankerlerini tehdit ederek küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya neden olabilir.
Rusya ve Çin, İran'ın bu hamlesine karşı temkinli bir destek sinyali verdi. Pekin ve Moskova, bölgede tansiyonun daha da yükselmesini istemiyor. Özellikle Çin, İran'dan petrol ithalatına bağımlıyken, Rusya ise Ukrayna savaşı nedeniyle başka bir cephe açılmasını istemiyor. Öte yandan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'la diplomatik kanalları açık tutmaya çalışıyor. Riyad, Çin arabuluculuğunda İran'la normalleşme sürecini sürdürmek istiyor, ancak İsrail'le de ilişkilerini geliştirme çabaları var. Bu ikilem, bölgeyi daha da karmaşık hale getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin dış politikasında önemli bir sınav oluşturuyor. Ankara, İran'la ekonomik ilişkilerini (doğalgaz ithalatı ve ticaret) sürdürürken, NATO müttefiki olarak ABD ve İsrail'le de bağlarını yönetmek zorunda. Türkiye, İran'a yönelik herhangi bir saldırıda topraklarının kullanılmasına izin vermeyeceğini daha önceki benzer krizlerde netleştirmişti. Ancak bu durum, ABD'nin İncirlik Üssü gibi askeri tesisler üzerindeki baskıyı artırabilir. Bölgesel bir savaş, Türkiye için güvenlik risklerinin yanı sıra göç dalgası ve enerji arz kesintisi gibi sonuçlar doğurabilir. Ankara'nın, çatışmanın kendi sınırlarına sıçramaması için hem Tahran hem de Tel Aviv'e yönelik dengeli bir diplomasi yürütmesi gerekiyor.
