ABD'nin İran'a yönelik başlattığı ve 100 günü geride bırakan askeri operasyonlar, Tahran yönetiminin nükleer programını ve askeri kapasitesini neredeyse tamamen imha ederken, rejimin bölgesel nüfuzunu da ciddi şekilde zayıflattı. Pentagon kaynaklarına göre, operasyonların ilk aşamasında İran'ın uranyum zenginleştirme tesislerinin yüzde 90'ı imha edildi ve ülkenin balistik füze envanterinin büyük bölümü yok edildi. Ayrıca, İran Devrim Muhafızları'nın komuta kademesine yönelik hedefli saldırılar, örgütün operasyonel kabiliyetini önemli ölçüde azalttı.
Operasyonların Arka Planı ve Hedefleri
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, İran'ın nükleer anlaşma kapsamındaki taahhütlerini ihlal ettiğini ve Yemen'deki Husiler ile Lübnan'daki Hizbullah'a verdiği desteği artırdığını gerekçe göstererek geçtiğimiz yılın sonlarında kapsamlı bir askeri harekât başlatmıştı. Operasyon, sadece askeri hedefleri değil, aynı zamanda İran'ın enerji altyapısını ve ekonomik merkezlerini de vurmayı amaçlıyordu. İlk 100 günde, İran'ın petrol ihracat tesislerinin yüzde 70'i devre dışı bırakılırken, ülkenin hava savunma sistemleri de büyük ölçüde çökertildi. Uzmanlar, bu saldırıların İran'ın nükleer silah programını en az 5 yıl gerilettiğini belirtiyor.
Operasyonların bir diğer önemli hedefi ise İran'ın bölgesel vekil güçleri üzerindeki kontrolünü zayıflatmaktı. ABD özel kuvvetleri ve istihbarat birimleri, Irak, Suriye ve Yemen'de İran destekli milis gruplarının lojistik hatlarını hedef alan gizli operasyonlar yürüttü. Bu operasyonlar sonucunda, bu grupların İran'dan aldığı silah ve mühimmat akışında yüzde 60'a varan azalma olduğu rapor ediliyor. Ayrıca, İran'ın Hizbullah'a gönderdiği hassas güdümlü füzelerin sevkiyatını engellemek için Akdeniz'de deniz ablukası uygulanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin İran'a yönelik bu kapsamlı saldırısı, sadece askeri sonuçlar doğurmakla kalmadı, aynı zamanda tüm Ortadoğu'da jeopolitik dengeleri değiştirmeye başladı. İran'ın askeri gücünün kırılması, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel rakiplerini rahatlatırken, İran'ın Suriye'deki askeri varlığını sürdürme kabiliyetini de zayıflattı. Bu durum, İsrail'in kuzey sınırındaki tehdit algısını azalttı. Ancak, operasyonların İran iç siyasetindeki yansımaları henüz netleşmiş değil. Rejim yanlısı gruplar, ABD'ye karşı misilleme çağrıları yaparken, muhalif kesimler ise rejimin askeri yenilgisinin yönetim krizini derinleştirebileceğini düşünüyor.
Küresel düzeyde ise Rusya ve Çin, ABD'nin tek taraflı askeri müdahalesine sert tepki gösterdi. Moskova, Birleşmiş Milletler'de acil bir güvenlik konseyi toplantısı talep ederken, Pekin ise İran'la yaptığı stratejik iş birliği anlaşmasını askıya aldığını duyurdu. Avrupa Birliği ise hem ABD'ye hem de İran'a itidal çağrısında bulunurken, Fransa ve Almanya arabuluculuk girişimlerini hızlandırdı. Uluslararası Enerji Ajansı, İran petrolünün piyasadan çekilmesinin küresel petrol fiyatlarını varil başına 15 dolar artırdığını ve bunun enflasyonist baskıları artırdığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki bu gelişmeler, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. ABD'nin İran'ı zayıflatması, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki İran yanlısı milislerin oluşturduğu tehdidi azaltabilir. Ancak, İran'daki olası bir rejim çöküşü veya iç savaş, Türkiye'ye yönelik büyük bir mülteci akınına yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji ihtiyacının önemli bir kısmını karşıladığı İran doğalgazına erişim risk altına girebilir. Ankara, bu krizde hem ABD hem de İran'la diyaloğu sürdürerek bölgesel istikrarı korumaya çalışırken, İran'ın zayıflamasının PKK'ya karşı yürütülen operasyonlarda sahadaki dengeleri nasıl etkileyeceğini de yakından izliyor.
