Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani'nin hukuk danışmanı Munir Haddad, ülkenin 2003 yılından bu yana yaşadığı yolsuzluk felaketini rakamlarla ortaya koydu. Devlete ait Irak TV'sine konuşan Haddad, 2003'ten günümüze kadar geçen sürede Irak'tan 2 trilyon doların üzerinde paranın çalındığını belirtti. Bu rakam, ülkenin yıllık bütçesinin katbekat üzerinde bir meblağa işaret ediyor. Haddad, yolsuzluğun ve haksız zenginleşmenin boyutlarını “akıl almaz” olarak nitelendirdi. Irak'ın petrol zengini bir ülke olmasına rağmen halkın yoksulluk ve altyapı eksiklikleriyle boğuşmasının temel nedeninin bu devasa kaynak israfı olduğu vurgulanıyor.
Yolsuzluğun anatomisi: Petrol gelirlerinden hayali projelere
Irak'ın 2003'te ABD işgali sonrası kurulan yeni yönetim yapısı, başından beri yolsuzlukla anılıyor. Petrol gelirlerinin büyük kısmının şeffaf olmayan yollarla harcanması, kamu ihalelerinde usulsüzlükler ve hayali istihdam, ülkedeki yolsuzluk kültürünün sadece birkaç ayağını oluşturuyor. Haddad'ın açıklamaları, Irak'ın 2025 yılı bütçesinin 150 milyar dolar civarında olduğu düşünüldüğünde, çalınan miktarın büyüklüğünü daha da net gözler önüne seriyor. 2 trilyon dolar, Irak'ın yaklaşık 13 yıllık toplam bütçesine denk geliyor. Uzmanlar, bu paranın büyük kısmının ülke dışına çıkarıldığını ve çeşitli offshore hesaplarda, gayrimenkul yatırımlarında veya lüks tüketimde eridiğini belirtiyor. Yolsuzluk, sadece ekonomik değil, aynı zamanda siyasi bir kriz olarak da Irak'ın istikrarını tehdit ediyor. Halk, yolsuzluk yapan siyasetçilere karşı Tishrin (Ekim) 2019 protestolarında olduğu gibi büyük tepki göstermiş, ancak köklü bir değişim sağlanamamıştı.
Bölgesel ve küresel boyut: Yolsuzluk zinciri uluslararası bağlantıları
Irak'taki yolsuzluk, bölgesel ve küresel aktörlerin de dahil olduğu karmaşık bir ağı işaret ediyor. Çalınan paraların bir kısmının komşu ülkelerdeki bankalar aracılığıyla aklanması, Birleşik Arap Emirlikleri, Lübnan ve Türkiye gibi ülkeleri bu zincirin halkaları haline getiriyor. Ayrıca, Irak'ta faaliyet gösteren uluslararası şirketlerin de yolsuzluk süreçlerine dahil olduğu iddiaları sık sık gündeme geliyor. Irak hükümeti, yolsuzlukla mücadele kapsamında bazı adımlar atmış olsa da, bunlar yetersiz kalıyor. Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün Yolsuzluk Algı Endeksi'nde Irak, 180 ülke arasında sürekli olarak en alt sıralarda yer alıyor. ABD ve diğer batılı ülkelerin Irak'a sağladığı milyarlarca dolarlık yardımın da büyük kısmının yolsuzluğa kurban gittiği biliniyor. Haddad'ın açıklamaları, bu sistemik sorunun ne kadar derin olduğunu ve Irak'ın bir türlü kalkınamamasının temel nedenini bir kez daha gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak'taki bu boyuttaki yolsuzluk, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Irak, Türkiye'nin en önemli ticaret ortaklarından biri ve enerji ithalatında kritik bir kaynak. Yolsuzluk nedeniyle Irak'ın istikrarsızlığı, Türkiye'ye yönelik düzensiz göçü artırabilir ve PKK'nın Irak'ın kuzeyindeki varlığını güçlendirebilir. Ayrıca, çalınan paraların bir kısmının Türkiye üzerinden aklanması, iki ülke arasındaki mali işbirliğini zora sokabilir. Türkiye'nin Irak'taki yeniden imar projelerine katılımı, yolsuzluk riskini de beraberinde getiriyor. Bu nedenle, Türkiye'nin Irak'la ticari ve siyasi ilişkilerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik mekanizmalarını güçlendirmesi, kendi ekonomik çıkarları ve bölgesel istikrar için hayati önem taşıyor.
