İngiltere Bilgi Komisyonu (ICO), Ulusal Sağlık Hizmeti'ne (NHS) bağlı akıl sağlığı tesislerinde hastaların yatak odalarını izlemek için kullanılan tartışmalı bir kamera sistemine yönelik resmi soruşturma başlattı. Oxevision adı verilen sistem, hastaların düşme veya kendine zarar verme gibi riskli davranışlarını tespit etmek amacıyla termal ve hareket sensörleri kullanıyor. Ancak sistemin mahremiyeti ihlal ettiği ve hastaların rızası olmadan sürekli gözetim altında tutulduğu yönündeki şikayetler, ICO'nun harekete geçmesine neden oldu. The Guardian'ın elde ettiği belgelere göre, NHS akıl sağlığı kuruluşlarının yüzde 40'ı bu sistemi kullanıyor. Soruşturma, sistemin veri koruma yasalarına uygunluğunu ve hastaların temel haklarını ne ölçüde ihlal ettiğini inceleyecek.
Gelişmenin arka planı: Gözetim mi, güvenlik mi?
Oxevision, İngiltere merkezli Oxehealth şirketi tarafından geliştirilen bir hasta izleme teknolojisi. Sistem, hastaların odalarına yerleştirilen sensörler aracılığıyla kalp atış hızı, solunum ve hareket gibi biyometrik verileri topluyor. Bu veriler, sağlık personeline gerçek zamanlı uyarılar göndererek acil müdahale gerektiren durumları bildiriyor. NHS yetkilileri, sistemin özellikle intihar riski yüksek veya fiziksel olarak kırılgan hastaların güvenliğini artırdığını savunuyor. Ancak hasta hakları savunucuları ve sivil toplum kuruluşları, sürekli gözetimin hastaların özel hayatına müdahale ettiğini ve damgalayıcı bir etki yarattığını belirtiyor. Özellikle rıza kapasitesi sınırlı olan akıl hastalarının bu tür bir izlemeye onay vermesinin mümkün olmadığına dikkat çekiliyor. ICO'nun soruşturması, bu ikilemi merkeze alıyor: Hastaların güvenliği ile mahremiyet hakkı arasındaki denge nasıl kurulmalı?
ICO'nun soruşturması kapsamında, Oxehealth şirketi ve ilgili NHS kuruluşlarından sistemin veri işleme politikaları, hasta rıza süreçleri ve veri güvenliği önlemlerine ilişkin belgeler talep edildi. Ayrıca sistemin kullanıldığı tesislerdeki hastalarla görüşmeler yapılması planlanıyor. Soruşturma sonucunda, sistemin kullanımının durdurulması veya kapsamlı reformlar yapılması gibi yaptırımlar gündeme gelebilir. Bu durum, Birleşik Krallık genelinde akıl sağlığı hizmetlerinde dijital gözetim teknolojilerinin kullanımına ilişkin önemli bir emsal teşkil edebilir.
Bölgesel ve küresel boyut: Mahremiyet çağında sağlık gözetimi
Oxevision vakası, küresel çapta sağlık sektöründe yapay zeka ve sensör teknolojilerinin kullanımının artmasıyla birlikte daha geniş bir tartışmanın parçası. Özellikle pandemi sonrası dönemde, hasta izleme sistemleri hızla yaygınlaştı. Ancak bu sistemlerin etik ve yasal çerçeveleri henüz tam olarak oturmuş değil. Avrupa Birliği'nin Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) gibi düzenlemeler, hassas sağlık verilerinin işlenmesine sıkı kurallar getirse de, uygulamada birçok boşluk bulunuyor. Oxevision benzeri sistemler, özellikle akıl sağlığı gibi hassas alanlarda kullanıldığında, mahremiyet ihlali riski daha da belirgin hale geliyor. Birleşik Krallık'taki bu soruşturma, diğer ülkelerde de benzer teknolojilere yönelik düzenleyici adımları teşvik edebilir. Örneğin, ABD'de Medicare ve Medicaid Hizmetleri Merkezleri (CMS) benzer bir sistemi değerlendirirken etik komiteler oluşturdu. Kanada ve Avustralya'da ise hasta gözetim teknolojilerine ilişkin bağımsız denetim mekanizmaları kurulması tartışılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de akıl sağlığı hizmetlerinde dijital izleme sistemlerine yönelik benzer adımlar atılıyor. Sağlık Bakanlığı'na bağlı bazı ruh sağlığı hastanelerinde deneme amaçlı sensör tabanlı izleme sistemleri kullanılmaya başlandı. Ancak bu sistemlerin mahremiyet ve hasta hakları üzerindeki etkilerine dair bağımsız bir denetim mekanizması bulunmuyor. ICO'nun soruşturması, Türkiye'deki sağlık otoritelerine, benzer teknolojileri devreye alırken veri koruma yasalarına uyum ve hasta rızası konularında dikkatli olmaları gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca Türkiye'nin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), sağlık verilerini hassas veri olarak sınıflandırsa da, bu tür yeni teknolojilere ilişkin spesifik düzenlemeler henüz yapılmadı. Bu nedenle, Oxevision soruşturmasının sonuçları, Türkiye'deki sağlık teknolojileri düzenlemelerine de ışık tutabilir. Küresel ölçekte ise bu dava, akıl sağlığı hastalarının dijital gözetim karşısındaki savunmasızlığını ve bu alanda uluslararası standartların oluşturulması gerekliliğini bir kez daha gündeme getiriyor.
