İngiltere’nin yeni Başbakanı Andy Burnham, hükümetin merkezini Londra dışına taşımayı ve ülke genelinde yetkileri yerel yönetimlere devretmeyi öngören “No. 10 North” projesini kamuoyuna açıkladı. Burnham, bu girişimin amacını “Britanya’yı yeniden ayağa kaldırmak için mümkün olan en geniş koalisyonu kurmak” olarak tanımladı. Yeni politika, başkent Londra’nın siyasi ve ekonomik hakimiyetini kırmayı, bölgesel eşitsizlikleri azaltmayı ve karar alma süreçlerini yerelleştirmeyi hedefliyor. Burnham’ın Manchester merkezli bu hamlesi, Birleşik Krallık’ta yıllardır tartışılan ademi merkeziyetçilik taleplerine somut bir yanıt olarak görülüyor.
Gelişmenin Arka Planı: “Levelling Up” Sözü ve Yerel Yönetimlere Yetki Devri
Burnham’ın “No. 10 North” vizyonu, seleflerinin “Levelling Up” (fırsat eşitliği) politikalarının bir devamı niteliği taşıyor. Ancak Burnham, bu kez sembolik jestlerin ötesine geçerek somut adımlar atmayı planlıyor. Proje kapsamında, başbakanlık ofisinin bir kısmı Manchester’a taşınacak; eğitim, sağlık, ulaştırma ve konut gibi temel hizmetlerde yerel yönetimlere daha fazla yetki ve bütçe aktarılacak. Ayrıca, bölgesel kalkınma ajansları güçlendirilerek kuzey İngiltere, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda’nın ekonomik dönüşümü hızlandırılacak. Uzmanlar, bu hamlenin Londra’nın finans ve siyaset tekelini kırarak Birleşik Krallık’ın federalleşme yolunda önemli bir adım olduğunu belirtiyor.
Burnham, daha önce Greater Manchester Belediye Başkanı olarak görev yaparken de ademi merkeziyetçi politikaları savunmuştu. Başbakanlık koltuğuna oturduktan sonra ilk icraatlarından biri olarak duyurduğu bu plan, aynı zamanda partisinin seçim vaatleri arasında yer alıyordu. Ancak muhalefet, projenin maliyetini ve uygulanabilirliğini sorgularken, bazı yorumcular da Burnham’ı “Londra’dan kaçmakla” suçluyor. Buna rağmen, kamuoyu yoklamaları, özellikle Londra dışındaki seçmenlerin projeye güçlü destek verdiğini gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Ademi Merkeziyetçilikte Yeni Bir Model mi?
Birleşik Krallık’ın bu girişimi, Avrupa’da ve dünyada ademi merkeziyetçilik tartışmalarına yeni bir boyut kazandırabilir. Örneğin, Fransa’da Macron yönetimi, bürokrasiyi azaltmak için yerel yönetimleri güçlendirme çabalarını sürdürürken, İtalya’da da bölgesel özerklik talepleri gündemde. Burnham’ın modeli, “yerel liderlik – merkezi koordinasyon” dengesi sayesinde diğer ülkeler için de örnek teşkil edebilir. Öte yandan, Brexit sonrası Birleşik Krallık’ın küresel rolünü yeniden tanımlama çabası, bu projeyle birlikte daha da belirginleşiyor. Londra’nın finans merkezi olarak cazibesini koruması beklenirken, Manchester ve Birmingham gibi şehirlerin teknoloji, yeşil enerji ve yaratıcı endüstrilerde yeni merkezler haline gelmesi hedefleniyor.
Uzmanlar, “No. 10 North” projesinin başarısının, yerel yönetimlerin mali özerkliğine ve merkezle işbirliğine bağlı olduğunu vurguluyor. Ayrıca, İskoçya ve Galler’deki bağımsızlık yanlısı hareketlerin bu ademi merkeziyetçilik paketinden nasıl etkileneceği de yakından izleniyor. Burnham, Birleşik Krallık’ın bütünlüğünü korurken bölgesel farklılıkları yönetmek için esnek bir federal yapı öneriyor. Bu model, İspanya ve Belçika gibi çokuluslu devletler için de dersler barındırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Birleşik Krallık’taki bu köklü ademi merkeziyetçilik hamlesi, Türkiye’nin yerel yönetimler ve bölgesel kalkınma politikaları açısından dolaylı da olsa önemli çıkarımlar sunuyor. Türkiye’de de büyükşehir belediyelerinin yetkilerinin artırılması ve bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi sıkça tartışılıyor. Burnham’ın modelindeki merkez-yerel dengesi, İstanbul’un ülke ekonomisindeki ağırlığının azaltılması ve Anadolu şehirlerinin güçlendirilmesi fikirlerine benzerlik gösteriyor. Ayrıca, bu gelişme Türkiye’nin AB ile ilişkilerinde dolaylı bir etki yaratabilir; AB’nin bölgesel kalkınma fonları ve uyum politikaları, Birleşik Krallık’ın yeni modeliyle daha da rekabetçi hale gelebilir. Ancak Türkiye’nin üniter yapısı ve mevcut siyasi koşulları, bu tür bir ademi merkeziyetçiliğin doğrudan uygulanmasını şimdilik zorlaştırıyor. Yine de İngiltere deneyimi, yerel yönetimlere daha fazla yetki ve kaynak aktarımının kalkınma üzerindeki olumlu etkilerine dair somut veriler sunabilir.
