İngiltere'de sığır tüberkülozuna (bTB) karşı 2038'e kadar tam eradikasyon hedefiyle başlatılan yeni strateji kapsamında, 2030 yılından itibaren sığırlara tüberküloz aşısı yapılmaya başlanacak. Bu adım, hastalığın kontrolünde 'oyun değiştirici' olarak nitelendirilirken, tartışmalı porsuk itlafı programı da 2028 yılı itibarıyla aşamalı olarak sonlandırılacak. İngiliz hükümeti, yeni planla birlikte hayvan sağlığını korurken biyoçeşitliliğe de katkı sağlamayı amaçlıyor.
Gelişmenin arka planı
Sığır tüberkülozu, İngiltere'de özellikle Güneybatı bölgesinde yaygın olan ve her yıl milyonlarca sterline mal olan ciddi bir hayvan sağlığı sorunu. Hastalık, yaban hayatı rezervuarı olan porsuklar aracılığıyla sığır sürülerine bulaşabiliyor. 2013 yılında başlatılan porsuk itlafı programı, hayvan hakları savunucuları ve çevreciler tarafından yoğun eleştiri almış, etkinliği tartışma konusu olmuştu.
Yeni strateji, porsuklar için hedefli bir aşılama programı ve sığırlarda daha hassas test yöntemlerini içeriyor. Sığır aşısının geliştirilmesi için yıllardır süren araştırmalar sonucunda, 2025'te kullanıma sunulması beklenen bir aşı adayı üzerinde çalışmalar devam ediyor. Aşının 2030'dan itibaren çiftliklerde uygulanmaya başlaması planlanıyor.
İngiltere Tarım Bakanı Steve Barclay, aşının 'oyun değiştirici' olduğunu ve çiftçilerin yıllardır beklediği bir gelişme olduğunu belirtti. Bakan, 'Bu strateji hem hayvan refahını iyileştirecek hem de vergi mükelleflerine yıllık 150 milyon sterline varan maliyeti azaltacak' dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Sığır tüberkülozu, dünya genelinde birçok ülkede önemli bir ekonomik kayba neden olan, zoonotik bir hastalık. İngiltere'nin eradikasyon planı, benzer sorunlar yaşayan diğer ülkeler için de model oluşturabilir. Özellikle Avrupa Birliği üyesi ülkelerde hastalıkla mücadelede aşılamanın rolü yeniden tartışılmaya başlandı.
Yeni Zelanda ve Avustralya gibi ülkeler, hastalığı kontrol altına almak için farklı stratejiler uygularken, İngiltere'nin aşıya dayalı yaklaşımı, bilimsel temelli bir çözüm arayışına işaret ediyor. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE), tüberkülozla mücadelede aşılamanın önemini vurguluyor, ancak uluslararası ticaret kısıtlamaları nedeniyle aşılı hayvanların serbest dolaşımı konusu hâlâ çözülmüş değil.
İngiltere'nin planı, küresel gıda güvenliği ve sürdürülebilir tarım hedefleri açısından da dikkat çekici. Hayvan hastalıklarının kontrolü, iklim değişikliği ve biyoçeşitlilik kaybıyla mücadeleyle yakından ilişkili. Porsuk itlafının sonlandırılması, yaban hayatı koruma grupları tarafından memnuniyetle karşılanırken, çiftçiler ise aşının etkinliği ve maliyeti konusunda temkinli iyimser.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de sığır tüberkülozu, özellikle yoğun hayvancılık yapılan bölgelerde önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre, hastalık her yıl Türkiye'de de milyonlarca liralık kayba neden oluyor. İngiltere'nin aşı tabanlı eradikasyon stratejisi, Türkiye'deki benzer programlar için ilham kaynağı olabilir. Özellikle yaban hayatı rezervuarı (yaban domuzu gibi) sorunu yaşayan bölgelerde, hedefli aşılama ve test iyileştirmeleri, hem ekonomik kayıpları azaltabilir hem de hayvan refahını artırabilir. Türkiye'nin AB uyum süreci ve uluslararası ticaret yükümlülükleri de bu tür modern yaklaşımları benimsemeyi gerektiriyor. Ancak, aşının maliyeti ve lojistik uygulama zorlukları dikkate alınmalıdır.
