İngiltere, eski Başbakan Boris Johnson döneminde imzalanan tartışmalı sığınmacı anlaşması kapsamında Ruanda'ya 100 milyon sterlin (yaklaşık 4 milyar Türk lirası) ödemekten kurtuldu. İngiltere Yüksek Mahkemesi, Ruanda'nın tazminat talebini reddederek, anlaşmanın İşçi Partisi hükümeti tarafından feshedilmesinin sözleşme ihlali sayılamayacağına karar verdi. Karar, göç politikaları ve uluslararası anlaşmaların bağlayıcılığı açısından önemli bir emsal teşkil ediyor.
Anlaşmanın arka planı ve iptali
Johnson hükümeti, 2022 yılında İngiltere'ye düzensiz yollarla gelen sığınmacıları Ruanda'ya göndermeyi öngören bir anlaşma imzalamıştı. Bu kapsamda Ruanda'ya 100 milyon sterlin ödenmesi ve her sığınmacı için ek masrafların karşılanması planlanmıştı. Ancak anlaşma, insan hakları örgütleri ve muhalefet tarafından sert şekilde eleştirildi. İşçi Partisi lideri Keir Starmer, seçim kampanyasında anlaşmayı "etkisiz ve pahalı" olarak tanımlamış ve iktidara gelir gelmez iptal edeceğini duyurmuştu. İşçi Partisi'nin temmuz ayında iktidara gelmesinin ardından, yeni hükümet ilk iş gününde anlaşmayı tek taraflı olarak feshetti. Ruanda hükümeti bunun üzerine İngiltere'ye dava açarak, sözleşme ihlali nedeniyle 100 milyon sterlin tazminat talep etti.
Mahkeme kararı ve bölgesel boyut
Yüksek Mahkeme, Ruanda'nın talebini "temelsiz" bularak reddetti. Mahkeme, anlaşmanın taraflara tek taraflı fesih hakkı tanıdığını ve İngiltere'nin bu hakkı kullanmakta serbest olduğuna hükmetti. Karar, Ruanda için diplomatik bir yenilgi olarak değerlendirilirken, İngiltere'de hükümetin göç politikaları konusunda elini güçlendirdi. Starmer hükümeti, daha insani ve hukuka uygun bir sığınmacı sistemi kuracağını açıklamıştı. Karar, ayrıca benzer anlaşmalar yapmak isteyen diğer ülkeler için caydırıcı bir örnek oluşturabilir. İngiltere ile Ruanda arasındaki ilişkilerin geleceği ise belirsizliğini koruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika Boynuzu ve Doğu Afrika'da Ruanda da dahil olmak üzere birçok ülkeyle gelişen ekonomik ve diplomatik ilişkilere sahiptir. Bu karar, Türkiye'nin Ruanda ile yaptığı ikili anlaşmalar ve yatırımlar açısından doğrudan bir etki yaratmasa da, uluslararası sözleşmelerin tek taraflı feshi konusunda emsal teşkil edebilir. Ayrıca, Türkiye'nin de benzer göç anlaşmaları yaptığı ülkeler bulunuyor; bu tür mahkeme kararları, anlaşmazlık durumunda hukuki süreçlerin nasıl işleyeceğine dair fikir verebilir.
