İngiltere'de yapılan yeni bir araştırma, özel okul bahçelerindeki ağaç örtüsü oranının devlet okullarına kıyasla yüzde 41 daha fazla olduğunu ortaya koydu. Bu durum, aşırı sıcak hava dalgalarında gölge ve serinleme imkânına erişimde belirgin bir sosyoekonomik uçuruma işaret ediyor. Araştırmaya göre, ücretsiz okul yemeği yardımına en fazla başvuran öğrencilerin bulunduğu okullar, en az ağaç örtüsüne sahip.
Gelişmenin arka planı ve araştırma detayları
Çevre analiz kuruluşu Friends of the Earth tarafından yapılan çalışmada, ülke genelindeki okul bahçeleri uydu görüntüleriyle analiz edildi. Özel okulların bahçelerinde ortalama ağaç örtüsü oranı %26 iken, devlet okullarında bu oran %18,5 olarak ölçüldü. En düşük ağaç örtüsü oranı ise %13,3 ile en dezavantajlı bölgelerdeki devlet okullarında kaydedildi. Bu okullar, aynı zamanda en yüksek ücretsiz yemek yardımı oranına sahip.
Araştırma, ağaç örtüsünün yalnızca estetik değil, aynı zamanda halk sağlığı açısından da kritik olduğunu vurguluyor. Ağaçlar, sıcak hava dalgalarında yüzey sıcaklığını 12 °C'ye kadar düşürebiliyor ve hava kalitesini iyileştiriyor. İklim değişikliğiyle birlikte İngiltere'de sıcak hava dalgalarının sıklığı ve şiddeti artarken, okul bahçelerinin yeşil altyapısı çocukların sağlığı için hayati önem taşıyor.
Friends of the Earth, hükümete okul bahçelerine daha fazla ağaç dikilmesi için acil bir program başlatma çağrısı yapıyor. Örgüt, özellikle dezavantajlı bölgelerdeki okulların önceliklendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Mevcut hükümet politikası ise okul bahçelerindeki ağaçlandırmayı teşvik etmekle birlikte, hedeflerin yetersiz olduğu eleştirileriyle karşı karşıya.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere'deki bu eşitsizlik, küresel ölçekte de benzer bir tablonun yansıması. Dünya genelinde düşük gelirli mahalleler, daha az yeşil alana ve ağaç örtüsüne sahip olma eğiliminde. Bu durum, iklim değişikliğinin etkilerinin en yoksul kesimleri daha ağır vurması anlamına gelen "iklim adaletsizliği" kavramını somutlaştırıyor. ABD, Avustralya ve Güney Avrupa'da yapılan benzer araştırmalar da gelir düzeyi ile ağaç örtüsü arasında doğru orantı olduğunu gösteriyor.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında, kentlerde yeşil altyapının artırılması iklim uyum stratejilerinin önemli bir parçası olarak kabul ediliyor. Avrupa Birliği'nin 2030 Biyoçeşitlilik Stratejisi, kentlerde ağaç örtüsünü artırmayı hedefliyor. Ancak bu hedeflerin hayata geçirilmesi, özellikle eğitim kurumlarında, sosyal eşitsizlikleri dikkate alan politikalar gerektiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu araştırmanın bulguları, Türkiye'deki okul bahçelerinin yeşil altyapısına ilişkin benzer bir değerlendirmenin gerekliliğini ortaya koyuyor. Türkiye'de de özellikle büyükşehirlerdeki okul bahçeleri arasında sosyoekonomik farklara bağlı olarak ağaç örtüsü eşitsizliği yaşanması muhtemeldir. İklim değişikliğiyle mücadele kapsamında, Milli Eğitim Bakanlığı ve yerel yönetimlerin, dezavantajlı bölgelerdeki okulları önceliklendiren bir ağaçlandırma programı başlatması hem çocuk sağlığı hem de kentsel ısı adası etkisinin azaltılması açısından önem taşıyor. Ayrıca, Türkiye'nin Yeşil Mutabakat uyum sürecinde, okul bahçelerinin yeşil altyapı projelerine dahil edilmesi, uluslararası iklim taahhütlerine katkı sağlayabilir.
