İsrail'in Kudüs'teki İngiliz konsolosluğunun kapatılması talimatı, Birleşik Krallık ile İsrail arasındaki ilişkilerde yeni bir gerilim dalgası yarattı. İki ülke arasındaki gerginlik, İsrail'in kuruluşundan öncesine, İngiliz mandası dönemine kadar uzanıyor. Son karar, uzun süredir devam eden diplomatik anlaşmazlıkların ve karşılıklı güvensizliğin bir sonucu olarak değerlendiriliyor. İngiltere, kararı "uluslararası hukuka aykırı" olarak nitelendirirken, İsrail yönetimi adımın egemenlik hakları çerçevesinde atıldığını savunuyor.
Gerilimin Tarihsel Kökenleri
İngiltere ile İsrail arasındaki ilişkiler, 1948'de İsrail'in bağımsızlığını ilan etmesinden çok önce, Filistin Mandası döneminde başlayan sorunlarla şekillendi. 22 Temmuz 1946'da, Filistin'deki İngiliz Yönetimi'ne karşı Yahudi direniş örgütleri (Irgun ve Lehi) tarafından Kudüs'teki King David Oteli'ne düzenlenen bombalı saldırı, 91 kişinin ölümüne ve onlarca kişinin yaralanmasına yol açtı. Bu saldırı, İngiliz kamuoyunda derin bir travma yarattı ve iki toplum arasındaki güveni sarstı. Saldırıdan sorumlu tutulan Menachem Begin gibi isimler, daha sonra İsrail'in siyasi liderliğine yükseldi. İngiltere, bu dönemde Yahudi göçünü sınırlandırarak Araplarla denge politikası izlemeye çalışsa da, artan şiddet olayları mandanın sonunu getirdi. 1948'de İngiliz birlikleri bölgeden çekildi ve İsrail Devleti kuruldu. Ancak İngiltere, İsrail'i hemen tanımadı; diplomatik ilişkiler ancak 1950'de kurulabildi.
Soğuk Savaş yıllarında İngiltere, İsrail'e mesafeli yaklaşırken, 1956 Süveyş Krizi'nde iki ülke ortak hareket etti. Mısır Devlet Başkanı Cemal Abdünnasır'ın Süveyş Kanalı'nı millileştirmesinin ardından İngiltere, Fransa ve İsrail gizli bir ittifakla Mısır'a saldırdı. Ancak ABD'nin baskısıyla geri çekilmek zorunda kaldılar. Bu olay, İngiltere'nin bölgedeki etkisinin azaldığını gösterdi ve İsrail ile ilişkilerde yeni bir dönem başladı. 1967 Altı Gün Savaşı'nda İngiltere tarafsız kaldı; 1973 Yom Kippur Savaşı'nda ise BM Güvenlik Konseyi kararlarını destekledi. 1980'lerde İsrail'in Lübnan'ı işgali ve Filistin intifadası, İngiltere'de eleştirilere yol açtı.
Modern Dönemde Krizler ve Konsolosluk Meselesi
2000'li yıllarda İngiltere, İsrail ile ilişkilerini geliştirmeye çalışsa da, Filistin sorunu ve yerleşim faaliyetleri nedeniyle zaman zaman gerilim yaşandı. 2010'da Gazze'ye yardım götüren Mavi Marmara gemisine İsrail'in düzenlediği saldırıda dokuz Türk vatandaşının ölmesi, bölgesel dengeleri sarstı; İngiltere de olayı kınadı. 2014 ve 2021'deki Gazze çatışmalarında Londra, İsrail'e yönelik eleştirilerini artırdı. 2022'de İngiltere'deki Liz Truss hükümeti, İsrail ile ticari ilişkileri güçlendirme sözü verdi; ancak insan hakları örgütleri bu adımları protesto etti. 2023'te İsrail'in yeni hükümetinin yargı reformu ve Batı Şeria'daki yerleşim genişletme kararları, İngiltere'nin tepkisini çekti. İngiltere, Doğu Kudüs'teki konsolosluğunun Filistinlilere hizmet veren bir diplomatik misyon olduğunu ve statüsünün değiştirilmesinin kabul edilemez olduğunu belirtti. İsrail ise konsolosluğun kapatılması talimatını, İngiltere'nin Filistin yanlısı tutumuna bir yanıt olarak açıkladı. Bu karar, iki ülke arasındaki ilişkilerde son yıllardaki en ciddi diplomatik kriz olarak nitelendiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
İngiltere, Avrupa'nın önde gelen güçlerinden biri ve BM Güvenlik Konseyi daimi üyesi olarak Orta Doğu'da etkili bir aktör. İsrail ile yaşanan gerilim, Batı ittifakı içinde çatlak yaratabilir. ABD, İsrail'in en yakın müttefiki olarak dengeyi korumaya çalışsa da, İngiltere'nin tutumu Avrupa Birliği ülkelerini de etkileyebilir. Konsolosluk krizi, Filistin meselesinde uluslararası toplumun İsrail'e yönelik baskısını artırabilir. Öte yandan İsrail, İngiltere ile istihbarat ve ticaret alanında önemli bağlara sahip; bu ilişkilerin zarar görmesi her iki taraf için de maliyetli olacaktır. Krizin, İran nükleer anlaşmazlığı ve bölgesel güvenlik konularında işbirliğini zayıflatması muhtemel. Ayrıca, İngiltere'nin Kudüs'teki konsolosluğu, Doğu Kudüs'te yaşayan Filistinliler için hayati bir hizmet sunuyordu; kapatılması insani boyutu da olan bir sorun.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği destek ve İsrail ile yaşadığı inişli çıkışlı ilişkiler nedeniyle bu gelişmeyi yakından takip ediyor. İngiltere'nin İsrail'e yönelik tutumu, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde bir referans noktası olabilir. Konsolosluk krizi, Türkiye'nin Kudüs'teki diplomatik faaliyetlerini ve Filistinlilere verdiği hizmetleri de dolaylı olarak etkileyebilir. Ankara, İsrail'in tek taraflı adımlarına karşı uluslararası platformlarda İngiltere ile ortak hareket edebilir. Ayrıca, İngiltere ile savunma ve ticaret anlaşmaları olan Türkiye, bu gerilimin enerji ve güvenlik işbirliğine yansımalarını dikkatle izlemeli. Bölgesel istikrar için iki ülke arasındaki diyaloğun sürmesi önemli.
