İngiltere Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS), ülke genelinde kalp hastalıkları ve inmeleri azaltmak amacıyla ilk kez eczanelerde ücretsiz kolesterol testi uygulaması başlatıyor. Buna göre, 40 ile 84 yaş arasındaki tüm yetişkinler, herhangi bir randevuya gerek kalmadan katılımcı eczanelere giderek parmak ucundan alınacak kan örneğiyle kolesterol seviyelerini ölçtürebilecek. NHS yetkilileri, bu taramanın kalp krizi veya inme geçirme riski taşıyan kişilerin erken tespit edilmesine ve tedavi edilmesine olanak tanıyacağını belirtiyor. Uygulamanın, önümüzdeki aylarda ülke genelindeki binlerce eczanede kademeli olarak hayata geçirilmesi planlanıyor.
Yüksek kolesterol: Sessiz tehdit
Kolesterol, vücudun hücre zarlarının yapısında bulunan ve bazı hormonların üretiminde kullanılan yağ benzeri bir maddedir. Ancak kandaki LDL (kötü) kolesterol seviyesinin yüksek olması, atardamarların duvarlarında plak oluşumuna yol açarak damar sertliği ve daralmasına neden olur. Bu durum, kalbe giden kan akışını engelleyerek kalp krizine veya beyne giden kan akışını engelleyerek inmeye yol açabilir. Yüksek kolesterol genellikle hiçbir belirti vermediği için "sessiz tehdit" olarak adlandırılır ve çoğu kişi kalp krizi veya inme geçirene kadar sorunun farkında olmaz. İngiltere'de her yıl yaklaşık 300 bin kişi kalp krizi geçirirken, yaklaşık 100 bin kişi de inmeden etkileniyor. NHS, bu taramayla her yıl ortalama 1 milyon kişinin kolesterolünü öğrenmesini ve yüksek çıkanların yaşam tarzı değişiklikleri veya ilaç tedavisiyle risklerini azaltmasını hedefliyor.
Eczaneler ülke genelinde hizmet verecek
Uygulama kapsamında, NHS ile sözleşmesi bulunan eczaneler, belirlenen saatlerde bu testleri ücretsiz olarak yapacak. Test için herhangi bir ön randevu veya sağlık sigortası gerekmeyecek. Vatandaşlar, eczaneye giderek parmak ucundan alınan küçük bir kan örneğiyle kolesterol seviyelerini ölçtürecek. Sonuçlar birkaç dakika içinde açıklanacak ve yüksek riskli görülen kişiler, aile hekimlerine yönlendirilerek gerekli tedavi sürecine başlatılacak. NHS, bu sayede özellikle sağlık hizmetlerine erişimde zorluk yaşayan kırsal bölgelerdeki ve dezavantajlı gruplar başta olmak üzere toplumun geniş kesimlerine ulaşmayı amaçlıyor. Ayrıca, tarama sonuçlarına göre risk altında olanlara sigarayı bırakma, kilo verme ve düzenli egzersiz gibi konularda danışmanlık hizmeti de verilecek.
Kalp ve inme riskini azaltma hedefi
NHS İngiltere Ulusal Tıbbi Direktörü Profesör Sir Stephen Powis, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Yüksek kolesterol, kalp krizi ve inmenin en önemli nedenlerinden biridir. Bu basit test ile teşhis edilebilir ve tedavi edilebilir. Eczanelerde ücretsiz test imkanı sunarak, insanların kendi sağlıklarını korumalarına yardımcı olmayı hedefliyoruz" dedi. İngiltere Sağlık Bakanı Maria Caulfield ise, "Bu uygulama, önleyici sağlık hizmetlerine verdiğimiz önemin bir göstergesidir. Kalp hastalıkları ve inmelerin önlenmesi, ulusal sağlık sisteminin sürdürülebilirliği için kritik önem taşıyor" şeklinde konuştu. Yetkililer, ailesinde kalp hastalığı öyküsü olanlar, diyabet hastaları ve hipertansiyon gibi kronik rahatsızlığı bulunanların özellikle bu testi yaptırmaları konusunda uyarıyor.
Benzer uygulamalar Avrupa’da yaygınlaşıyor
İngiltere’nin bu adımı, Avrupa genelinde kalp-damar sağlığına yönelik artan farkındalık ve önleyici sağlık hizmetleri eğiliminin bir parçası olarak görülüyor. Örneğin, Almanya’da 35 yaş üstü herkese ücretsiz sağlık taraması yapılırken, İskandinav ülkelerinde de eczanelerde benzer kolesterol testleri uygulanıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadelede bu tür erken teşhis programlarının önemini vurguluyor. Küresel olarak kalp-damar hastalıkları, her yıl yaklaşık 18 milyon kişinin ölümüne neden olarak en büyük ölüm nedeni olmaya devam ediyor. Uzmanlar, bu tür tarama programlarının yaygınlaştırılmasının, sağlık sistemleri üzerindeki yükü azaltacağını ve milyonlarca hayat kurtarabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de de kalp ve damar hastalıkları, ölüm nedenleri arasında ilk sırada yer alıyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 2022 yılında kalp ve damar hastalıklarından kaynaklanan ölümler toplam ölümlerin yaklaşık yüzde 35’ini oluşturuyor. Bu nedenle NHS’in ücretsiz kolesterol taraması uygulaması, Türkiye için örnek bir model oluşturabilir. Türkiye’de aile hekimliklerinde yaygın bir tarama programı bulunmuyor; ancak Sağlık Bakanlığı’nın yürüttüğü "Sağlıklı Yaşam Programı" kapsamında hipertansiyon ve diyabet taramaları yapılıyor. Kolesterol taramasının da eczaneler aracılığıyla ya da toplum sağlığı merkezlerinde yaygınlaştırılması, kalp hastalıkları ve inmelerin önlenmesinde önemli katkı sağlayabilir. Ayrıca pandemi ile birlikte sağlık sisteminin önleyici hizmetlere odaklanması küresel bir öncelik haline gelmiştir; İngiltere’deki uygulamanın Türkiye için bir ilham kaynağı olması beklenir.
