İngiltere'de bir yılda çöpe atılan ilaç miktarının 75 olimpik yüzme havuzunu doldurabileceği açıklandı. Ulusal Eczacılar Birliği (NPA) tarafından yapılan açıklamada, özellikle tekrarlanan reçetelerdeki savurganlığın 'büyüyen bir sorun' haline geldiği vurgulandı. Birlik, hasta güvenliğini de tehdit eden bu durumun önüne geçmek için reçete sisteminin düzenli olarak gözden geçirilmesi çağrısında bulundu.
İlaç israfının boyutları
Ulusal Eczacılar Birliği verilerine göre, İngiltere'de her yıl reçete edilen ilaçların önemli bir kısmı kullanılmadan imha ediliyor. NPA Başkanı Ian Strachan, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, 'Her yıl milyonlarca sterlin değerindeki ilaç, hastaların dolaplarında veya eczanelere iade edilerek çöpe gidiyor. Bu hem bütçeye hem de çevreye büyük bir yük getiriyor' dedi. Strachan, tekrarlanan reçetelerin otomatik olarak yenilenmesi yerine, hastaların durumunun düzenli aralıklarla değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Konuyla ilgili daha önce yapılan araştırmalar, İngiltere'de her yıl yaklaşık 300 milyon sterlin değerinde kullanılmamış reçeteli ilacın imha edildiğini ortaya koyuyordu. Bu rakam, Ulusal Sağlık Hizmetleri'nin (NHS) üzerindeki mali baskıyı artırırken, gereksiz ilaç kullanımının hasta sağlığına da olumsuz etkileri olabileceği ifade ediliyor. Özellikle ağrı kesici ve antibiyotiklerin gereksiz yere reçete edilmesi, antibiyotik direncinin yaygınlaşmasına zemin hazırlıyor.
Tekrarlanan reçeteler ve çözüm önerileri
Tekrarlanan reçeteler, kronik hastalığı olan bireylerin düzenli olarak aynı ilaçları kullanabilmesi için önemli bir sistem. Ancak NPA, bu sistemin kontrolsüz bir şekilde işletilmesinin ciddi ilaç israfına yol açtığını vurguluyor. Birlik, reçetelerin her altı ayda bir gözden geçirilmesini ve hastaların doktorlarıyla birebir görüşerek ilaçlarının gerçekten gerekli olup olmadığını değerlendirmelerini öneriyor.
Ayrıca NPA, eczanelerin 'ilaç iade' kutuları aracılığıyla kullanılmayan ilaçları topladığını ancak bu ilaçların büyük çoğunluğunun yeniden kullanılamayacağını, bu nedenle atık yönetimi süreçlerinin iyileştirilmesi gerektiğini ifade ediyor. İlaçların çevreye verdiği zarar da ayrı bir tartışma konusu. Atık sularda ve toprakta tespit edilen ilaç kalıntılarının ekosistem üzerindeki etkilerine dikkat çeken uzmanlar, bu atıkların doğru bir şekilde bertaraf edilmesinin önemine işaret ediyor.
Küresel bir sorun: İlaç israfıyla mücadele
İngiltere'deki bu tablo, ilaç israfının sadece bir ülke meselesi olmadığını ortaya koyuyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, küresel ölçekte reçeteli ilaç harcamaları yılda 1.3 trilyon doları buluyor ve bunun önemli bir kısmı israf ediliyor. Gelişmiş ülkelerdeki savurganlığın yanı sıra, gelişmekte olan ülkelerde ilaçlara erişimde yaşanan sıkıntılar, dengeli bir ilaç yönetiminin sadece ekonomik değil aynı zamanda etik bir sorumluluk olduğunu gösteriyor.
İskandinav ülkeleri başta olmak üzere bazı Avrupa ülkeleri, elektronik reçete sistemleri ve eczane denetimleri aracılığıyla israfı azaltmak için adımlar atıyor. Danimarka'da uygulanan 'tekrar doldurma' sistemlerinde, hastaların ilaçlarını yalnızca ihtiyaç duydukları dönemlerde alabilmeleri sağlanıyor. İngiltere'nin de benzer bir dijital altyapıya geçmesi halinde israfın yüzde 30'a kadar azaltılabileceği tahmin ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, sağlık harcamalarının her yıl arttığı bir ülke olarak ilaç israfı konusunda benzer sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) verilerine göre, Türkiye'de de her yıl milyonlarca liralık ilaç çöpe atılıyor. Özellikle kronik hastalıklara yönelik tekrarlanan reçeteler, kontrolsüz ilaç kullanımını artırıyor. İngiltere'deki bu tartışma, Türkiye'nin de eczacılık hizmetleri ve reçete sistemlerini gözden geçirmesi gerektiğini hatırlatıyor. Dijital altyapının güçlendirilmesi, hastaların bilinçlendirilmesi ve atık yönetimi süreçlerinin iyileştirilmesi, hem bütçeye hem de çevreye katkı sağlayacaktır.
