İngiltere Savunma Bakanı Grant Shapps, ülkesinin Chagos Adaları'nın egemenliğini Mauritius'a devretmeye yönelik anlaşmayı gözden geçirdiğini açıkladı. Hint Okyanusu'ndaki stratejik takımadaların geleceğini belirleyecek bu karar, hem bölgesel güç dengeleri hem de ABD-İngiltere ortak askeri varlığı açısından kritik önem taşıyor. Anlaşma, Diego Garcia adasındaki askeri üssün kullanımını da düzenliyor.
Anlaşmanın Arka Planı ve Gözden Geçirme Süreci
Birleşik Krallık, 1965 yılında Mauritius'tan ayrılarak Chagos Takımadaları'nı Britanya Hint Okyanusu Toprakları olarak bünyesine kattı. 1966'da ABD ile yapılan anlaşma çerçevesinde Diego Garcia adasında büyük bir hava ve deniz üssü kuruldu. 1970'lerde adalardaki yerli halk (Chagossianlar) zorla tahliye edildi; bu durum uluslararası hukukta uzun süre tartışıldı. 2019'da Uluslararası Adalet Divanı (ICJ), Birleşik Krallık'ın adalar üzerindeki egemenliğinin hukuka aykırı olduğunu ve Mauritius'a iade edilmesi gerektiğini bildirdi. BM Genel Kurulu da bu yönde karar aldı. 2022'de İngiltere ve Mauritius müzakerelere başladı; Ekim 2024'te anlaşma sağlandığı duyuruldu. Anlaşma uyarınca egemenlik Mauritius'a devredilecek, ancak Diego Garcia'daki ABD-İngiltere ortak askeri üssü 99 yıl süreyle kiralanacaktı. Şimdi Savunma Bakanı Shapps, anlaşmanın gözden geçirildiğini belirterek, özellikle güvenlik ve savunma boyutunun yeniden değerlendirildiğini söyledi. Gözden geçirme kararının arkasında, anlaşmanın İngiltere'nin stratejik çıkarlarını yeterince korumadığı yönündeki endişeler olabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Chagos Adaları, Hint Okyanusu'nda kritik bir jeopolitik konuma sahip. Diego Garcia üssü, ABD'nin Orta Doğu ve Asya'daki operasyonları için hayati bir lojistik merkez işlevi görüyor. Üs, Körfez Savaşı, Afganistan ve Irak savaşlarında yoğun olarak kullanıldı. Çin'in Hint Okyanusu'ndaki artan etkinliği ve deniz ticaret yolları üzerindeki rekabet göz önüne alındığında, Chagos'un kontrolü büyük güçler arasında bir denge unsuru. Mauritius, anlaşmanın bir an önce hayata geçirilmesini ve egemenliğin devredilmesini istiyor. Ancak İngiltere'nin gözden geçirme kararı, devir sürecini geciktirebilir. Ayrıca, anlaşmanın iptali veya yeniden müzakere edilmesi, uluslararası hukuk ve sömürgecilik sonrası düzen açısından yeni tartışmalara yol açabilir. ABD yönetimi, Diego Garcia üssünün kesintisiz işleyişini güvence altına almak istiyor; bu nedenle İngiltere'nin attığı adımları yakından izliyor. Öte yandan, Mauritius ve Afrika Birliği, egemenliğin kayıtsız şartsız iade edilmesi konusunda ısrarcı. Birleşmiş Milletler kararları da bu yönde. İngiltere'nin iç siyasetinde de anlaşma eleştiriliyor: Muhalefet, anlaşmanın aceleye getirildiğini ve yeterince müzakere edilmediğini savunuyor. Savunma Bakanı'nın açıklaması, bu eleştirilere yanıt olarak yapılmış olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Chagos Adaları anlaşmasının gözden geçirilmesi, Hint Okyanusu'ndaki güç dengelerini etkileyebilecek bir gelişme olarak Türkiye'yi dolaylı yoldan ilgilendiriyor. Türkiye, son yıllarda Hint Okyanusu'na yönelik stratejik ilgisini artırmış, bölgede ekonomik ve askeri iş birliklerini geliştirmeye çalışmıştır. Diego Garcia üssünün statüsündeki belirsizlik, bölgesel istikrarı ve deniz ticaret yollarının güvenliğini etkileyebilir. Ayrıca, uluslararası hukuk açısından egemenlik devri konusundaki tartışmalar, Türkiye'nin Kıbrıs ve Ege gibi konulardaki pozisyonlarıyla paralellik taşır; Ankara, uluslararası hukuka uygun çözümleri desteklemektedir. Bu süreç, Türkiye'nin Hint Okyanusu'ndaki açılımları için bir fırsat veya risk oluşturabilir.
