İngiltere'de Rekabet ve Piyasalar Kurumu (CMA), ülke genelindeki akaryakıt istasyonlarının ham petrol fiyatlarındaki düşüşü tüketicilere yansıtmakta yavaş davrandığını açıkladı. Perşembe günü yayımlanan raporda, bazı benzin istasyonlarının uyguladığı 'pasif fiyatlama stratejileri' nedeniyle sürücülerin yakıt için gereğinden fazla ödediği vurgulandı. CMA, özellikle büyük market zincirlerine bağlı istasyonların fiyat indirimlerini rakiplerine kıyasla daha geç yansıttığını tespit etti.
Akaryakıt Fiyatlarında 'Pasif Fiyatlama' Uyarısı
CMA'nın yaptığı kapsamlı piyasa analizine göre, ham petrol fiyatlarındaki düşüşe rağmen pompa fiyatlarındaki gerileme oldukça sınırlı kaldı. Özellikle son altı ayda Brent tipi ham petrolün varil fiyatı yüzde 15 civarında gerilerken, İngiltere genelinde benzin fiyatlarının litre başına sadece 1-2 peni düştüğü kaydedildi. Raporda, bazı perakendecilerin maliyet düşüşlerini müşterilere yansıtmak yerine kâr marjlarını korumayı tercih ettiği ifade edildi.
CMA Başkanı Sarah Cardell yaptığı açıklamada, "Sürücüler uzun süredir küresel petrol fiyatlarındaki düşüşün pompalara yansımasını bekliyor. Ancak perakendeciler bu düşüşü tüketiciye aktarmakta isteksiz davranıyor. Bu durum, rekabetin yeterince işlemediğini gösteriyor" dedi. Cardell, özellikle motorin fiyatlarında indirimlerin daha da geciktiğine dikkat çekti.
Kurumun raporunda, akaryakıt piyasasındaki bu 'pasif fiyatlama' eğiliminin tüketicilere yıllık maliyetinin yaklaşık 500 milyon sterlin olduğu tahmin ediliyor. CMA, bu sorunun çözümü için hükümete fiyat şeffaflığını artıracak bir veri tabanı oluşturma çağrısında bulundu. Ayrıca, yerel düzeyde rekabetin zayıf olduğu bölgelerde fiyatların ulusal ortalamanın üzerinde seyrettiğine işaret edildi.
Piyasa Dinamikleri ve Tüketici Tepkileri
İngiltere'de akaryakıt piyasasında büyük market zincirleri (Tesco, Sainsbury's, Asda) ile bağımsız istasyonlar arasında ciddi fiyat farkları bulunuyor. Küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar, sterlinin dolar karşısındaki değeri ve rafineri maliyetleri gibi faktörler pompa fiyatlarını etkiliyor. Ancak CMA'nın raporu, bu maliyet değişimlerinin tüketiciye yansıma hızının çok yavaş olduğunu ortaya koydu.
Otomobil dernekleri ve tüketici örgütleri ise hükümete daha sıkı denetim çağrısı yapıyor. RAC'in Yakıt Sözcüsü Simon Williams, "Sürücüler artık her fiyat artışını anında hissediyor, ancak düşüşlerde aynı hızı göremiyoruz. Bu durum tüketici güvenini zedeliyor" dedi. Tüketici hakları örgütü Which? ise CMA'nın önerdiği dijital fiyat karşılaştırma platformunun hayata geçirilmesinin şeffaflığı artıracağını belirtti.
Öte yandan, Perakende Petrol Satıcıları Birliği (PRA) savunmasında, bağımsız istasyonların büyük zincirlere kıyasla fiyat düşüşlerini daha hızlı yansıttığını öne sürdü. PRA Başkanı Brian Madderson, "Bağımsız satıcılar marjları korumak zorunda, aksi halde ayakta kalamazlar. Ancak indirimler yapıldığında bunu tüketiciye iletiyoruz" ifadelerini kullandı. Yine de raporda, bağımsız istasyonların da maliyet düşüşlerini %50 oranında yansıttığı, büyük zincirlerin ise bu oranın %25'te kaldığı belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'de yaşanan akaryakıt fiyatlarındaki yapışkanlık sorunu, Türkiye açısından da önemli dersler içeriyor. Türkiye'de akaryakıt fiyatları, uluslararası piyasalardaki değişimlere EPDK tarafından anlık olarak yansıtılıyor. Ancak benzer şekilde, döviz kuru dalgalanmaları ve vergi yükü nedeniyle fiyat düşüşleri tüketiciye yansımakta gecikebiliyor. Bu durum enflasyonla mücadelede sürücülerin üzerindeki yükü artırıyor. CMA'nın önerdiği şeffaflık ve denetim mekanizmaları, Türkiye'deki akaryakıt piyasasının daha verimli işlemesi için ilham kaynağı olabilir. Ayrıca, benzer denetimlerin Türkiye'de de yapılması, tüketici refahını artırabilir.
