İngiltere'de Maliye Bakanı John Healey'ye, 100.000 sterlinlik çocuk bakımı yardımı eşiğinin yarattığı "uçurum etkisi"ni (cliff edge) düzeltme çağrısı yapılıyor. Bu eşik, bazı yüksek ücretli çalışanların devlet desteğini kaybetmemek için iş saatlerini kısmak zorunda kalmasına, genellikle annelerin ise işi tamamen bırakmasına yol açıyor. Eleştirmenler, sistemin vergi mükelleflerine ek yük getirdiğini ve işgücü piyasasında verimliliği düşürdüğünü savunuyor.
Uçurum Etkisi Nedir?
İngiltere'de çalışan ebeveynler, "Tax-Free Childcare" (Vergiden Muaf Çocuk Bakımı) programı kapsamında devletten destek alabiliyor. Ancak bir ebeveynin yıllık geliri 100.000 sterlini aştığında, bu destek tamamen kesiliyor. "Cliff edge" (uçurum etkisi), gelirdeki küçük bir artışın, binlerce sterlinlik yardımın aniden kaybedilmesine neden olması anlamına geliyor. Örneğin, 100.000 sterlin kazanan bir ebeveyn, 101.000 sterlin kazandığında yıllık 2.000 sterline kadar destek kaybedebiliyor. Bu durum, özellikle kadınları işgücünden çekilmeye veya part-time çalışmaya zorluyor.
Eleştirmenler, bu eşiğin 2010'lardan bu yana değişmediğini ve enflasyon nedeniyle gerçek değerinin önemli ölçüde düştüğünü belirtiyor. 2013'te 100.000 sterlin, bugün yaklaşık 135.000 sterline denk geliyor. Bu nedenle, daha fazla ebeveyn bu uçurumdan etkileniyor. Ayrıca, sistemin karmaşıklığı ve destek kaybı korkusu, ebeveynleri kariyerlerinde ilerlemekten alıkoyuyor.
Hükümet yetkilileri, konuyu değerlendireceklerini ancak mali disiplini korumak zorunda olduklarını belirtiyor. Muhalefet partileri ise eşiğin yükseltilmesi veya kademeli bir sistem getirilmesi çağrısında bulunuyor. Uzmanlar, uçurum etkisinin işgücü arzını azalttığını ve ekonomik büyümeyi olumsuz etkilediğini vurguluyor.
Kadınlar Üzerindeki Etkisi
Çocuk bakımı desteği, özellikle anneler için kritik öneme sahip. Araştırmalar, uçurum etkisi nedeniyle birçok annenin iş saatlerini kısmak zorunda kaldığını veya işi tamamen bıraktığını gösteriyor. Bu durum, cinsiyet eşitsizliğini derinleştiriyor ve kadınların kariyer gelişimini engelliyor. Ayrıca, işverenler vasıflı personel kaybıyla karşılaşıyor.
Örneğin, bir öğretmen veya hemşire, ek ders veya fazla mesai yaparak gelirini 100.000 sterlinin üzerine çıkardığında, çocuk bakımı desteğini kaybediyor. Bu durumda, ek gelir elde etmek yerine iş yükünü azaltmayı tercih ediyor. Bu da kamu hizmetlerinde personel sıkıntısına yol açıyor.
İngiltere'de çocuk bakımı maliyetleri son derece yüksek. Tam zamanlı bir kreş, yılda 15.000 sterline kadar çıkabiliyor. Devlet desteği olmadan, birçok aile bu maliyeti karşılayamıyor. Bu nedenle, uçurum etkisi, ailelerin ekonomik güvenliğini tehdit ediyor.
Siyasi Boyut
Maliye Bakanı John Healey, göreve geldiğinden bu yana ekonomik büyümeyi teşvik etme ve işgücüne katılımı artırma sözü verdi. Ancak uçurum etkisi, bu hedeflere ters düşüyor. Muhalefet, Healey'yi harekete geçmeye çağırıyor. İş dünyası temsilcileri de sistemin reforme edilmesini istiyor.
Hükümetin, bütçe kısıtlamaları nedeniyle eşiği yükseltmeye sıcak bakmadığı belirtiliyor. Ancak kamuoyu baskısı artıyor. Yakın zamanda yapılan bir anket, halkın %60'ının eşiğin yükseltilmesini desteklediğini gösteriyor.
Uzmanlar, uçurum etkisinin kaldırılması veya kademeli bir sisteme geçilmesi durumunda, işgücüne katılımın artacağını ve ekonomik büyümenin hızlanacağını öngörüyor. Ayrıca, vergi gelirlerinin artması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki çocuk bakımı destek sistemindeki uçurum etkisi, Türkiye'deki benzer politikalar için ders niteliğinde. Türkiye'de de çalışan anneler için çocuk bakımı desteği sınırlı ve genellikle gelir testine tabi. İngiltere örneği, destek eşiklerinin enflasyona göre güncellenmemesi halinde, orta ve yüksek gelirli ailelerin işgücünden çekilebileceğini gösteriyor. Türkiye'nin kadın istihdamını artırma hedefleri doğrultusunda, çocuk bakımı desteğinin kademeli ve esnek bir yapıya kavuşturulması faydalı olabilir. Ayrıca, bu tür politikaların işgücü verimliliği ve cinsiyet eşitliği üzerindeki etkileri dikkate alınmalı.
