Mayıs ayında Cannes Film Festivali'nde gösterime giren büyük bütçeli 'La Bataille de Gaulle' (De Gaulle'ün Savaşı) adlı biyografik film, tarihsel gerçeklere sadık kalmama konusunda özgür davranması nedeniyle Fransız tarihçilerin öfkesini çekti. Ancak filme ilham veren biyografinin yazarı Britanyalı akademisyen Julian Jackson, sanatsal özgürlüğü savunarak bazı şeylerin detaylardan daha önemli olduğunu belirtti.
Gelişmenin arka planı
İkinci Dünya Savaşı'nın ikonik Özgür Fransız lideri Charles de Gaulle'ün hayatını konu alan film, yönetmen Antoine de Caunes ve başrol oyuncusu Jean Dujardin tarafından hayata geçirildi. Jackson'ın 2018 tarihli 'A Certain Idea of France: The Life of Charles de Gaulle' adlı eserinden uyarlanan yapım, 1940 işgali sırasında de Gaulle'ün Londra'dan radyo konuşmaları yaparak direnişi örgütlemesini merkeze alıyor.
Fransız tarihçiler, filmin bazı sahnelerde kronolojik hatalar yaptığını ve de Gaulle ile eşi Yvonne arasındaki ilişkiyi abartarak kişisel dramasını vurguladığını iddia ediyor. Örneğin, filmde de Gaulle'ün eşi Yvonne'un kocasının kararlarını etkilediği ve savaş sırasında Londra'ya kaçışının daha heyecanlı anlatıldığı belirtiliyor. Oysa tarihçiler, Yvonne de Gaulle'ün siyasete müdahale etmediğini ve savaş yıllarında aile bireylerinin güvenli bölgelere tahliyesinin daha düzensiz gerçekleştiğini söylüyor.
Jackson, Le Point dergisine yaptığı açıklamada, "Film bir belgesel değil, bir sanat eseridir. De Gaulle'ün ruhunu ve savaş döneminin dramatik özünü yakalamak, saatlerce süren tarihsel tartışmalardan daha önemlidir" ifadelerini kullandı. Akademisyen, sinema seyircisinin duygusal bir bağ kurması için olayların yoğunlaştırılması gerektiğini savundu.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu tartışma, Fransa'da tarihsel figürlerin sinemada temsili konusunda yeni bir dönemeç oluşturuyor. 2018'de gösterime giren ve kraliçe Marie Antoinette'in idamındaki rolü nedeniyle tartışmalara yol açan 'Un peuple et son roi' (Bir Halk ve Kralı) ya da 2021 yapımı 'L'Evénement' (Olay) gibi filmlerde de benzer eleştiriler yöneltilmişti. Fransız tarihçiler, ulusal kahramanların sinemada çarpıtılmaması gerektiğini savunurken, sinemacılar sanatsal özgürlüklerini koruyor.
Jackson'ın kitabı, de Gaulle'ün sadece askeri ve siyasi liderliğini değil, aynı zamanda özel hayatını da detaylandıran kapsamlı bir biyografi olarak biliniyor. Kitapta yer almayan bazı sahnelerin filme eklenmesi, tarihçileri rahatsız etse de Jackson, "Eğer tüm gerçekleri eksiksiz vermeye çalışsaydık, film dokuz saat sürerdi" diyerek kısıtlamaları hatırlatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu tartışma, Türkiye'de de benzer biçimde yaşanan tarihsel diziler ve filmlerdeki gerçeklik sorununa ışık tutuyor. Kurtuluş Savaşı veya Osmanlı tarihini konu alan yapımlarda sıkça rastlanan 'sanatsal özgürlük' kavramı, Türkiye'de de tarihçiler ve yapımcılar arasında gerilime neden oluyor. Bu açıdan, Fransa'daki bu tartışma Türk sineması ve kamuoyu için de önemli bir referans noktası. Öte yandan, de Gaulle gibi küresel bir figürün sinema yoluyla popülerleştirilmesi, tarih eğitiminin yanı sıra kültürel diplomasi açısından da dikkatle değerlendirilmeli.
