İngiltere Sağlık ve Sosyal Bakım Komitesi, hükümetin Amerikan teknoloji şirketi Palantir ile Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) arasındaki sözleşmeyi Şubat 2027'de yenilememesi gerektiğini belirten bir mektubu Sağlık Bakanı Preet Gill'e iletti. Perşembe günü yayımlanan mektupta komite üyeleri, şirketin veri yönetimi uygulamalarına yönelik güven eksikliğinin ve şeffaflık sorunlarının altını çizdi. Palantir, 2019'dan bu yana NHS ile çeşitli veri entegrasyon projelerinde çalışıyor ve özellikle pandemi döneminde hastane verilerinin yönetiminde kritik rol oynadı. Ancak komite, mevcut sözleşmenin 2027'de sona ermesiyle birlikte, kamu yararına olmayan ticari bir ilişkinin devam etmemesi için adımlar atılmasını talep ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: Veri Güvenliği ve Kamu Güveni
Palantir, ABD merkezli bir veri analitiği şirketi olup, özellikle istihbarat ve savunma alanlarındaki çalışmalarıyla biliniyor. NHS ile yaptığı sözleşme kapsamında, hastane verilerinin birleştirilmesi ve analiz edilmesi için Foundry adlı platformunu kullanıyor. Ancak bu durum, hastaların kişisel sağlık bilgilerinin ticari bir şirket tarafından işlenmesi konusunda endişelere yol açtı. Komite başkanı ve Muhafazakar Parti milletvekili Steve Brine, mektupta “Halkın bu kadar hassas verilerin kullanımı konusunda güven duyması gerekiyor; ancak mevcut durumda bu güvenin ciddi şekilde sarsıldığını görüyoruz” ifadelerine yer verdi. Ayrıca, sözleşmenin yenilenmesi durumunda daha kapsamlı bir kamu istişaresi ve bağımsız denetim mekanizması kurulması gerektiği vurgulandı.
Sağlık Bakanı Gill ise mektuba yanıt olarak, hükümetin veri güvenliği konusunda herhangi bir riske izin vermeyeceğini, ancak mevcut sözleşmenin pandemi sırasında hayat kurtarıcı olduğunu savundu. Palantir yetkilileri de şirketin etik kurallara bağlı olduğunu ve verilerin yalnızca tedavi ve araştırma amaçlı kullanıldığını belirtti. Ancak komite, şirketin ABD federal kurumlarıyla olan bağlantıları ve şeffaf olmayan iş modeli nedeniyle endişelerin devam ettiğini ifade etti.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Teknoloji Devleri ve Kamu Sağlığı
Bu tartışma, yalnızca İngiltere'de değil, dünya genelinde büyük teknoloji şirketlerinin kamu sağlığı sistemlerine entegrasyonu konusunda önemli bir örnek teşkil ediyor. Palantir, Avustralya, ABD ve birçok Avrupa ülkesinde benzer sağlık verisi projelerinde yer alıyor. Şirketin Çin ve Rusya gibi ülkelerle iş yapmaması, jeopolitik bir avantaj olarak görülse de, şirketin kurucu ortağı Peter Thiel'in muhafazakar ve özgürlükçü duruşu, bazı çevrelerde siyasi bir kaygı yaratıyor. Ayrıca, ABD’de Palantir'in göçmenlik ve polis verilerini işlemesi sivil özgürlükler açısından eleştiriliyor. NHS örneğinde, komitenin bu erken uyarısı, diğer ülkelerdeki benzer sözleşmeleri de etkileyebilir. Avrupa Birliği’nin Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) gibi düzenlemeler, hassas verilerin işlenmesinde daha katı kurallar getirirken, Palantir gibi şirketlerin bu kurallara uyumu da tartışma konusu. İngiltere’deki bu gelişme, kamu yararı ile ticari çıkarlar arasındaki dengenin ne kadar hassas olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, küresel ölçekte teknoloji şirketlerinin kamu sağlığı verilerine erişimi konusunda artan hassasiyeti yansıtıyor. Türkiye, dijital sağlık dönüşümü kapsamında Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) ve e-Nabız gibi platformları hayata geçirmiş durumda. Benzer veri paylaşımı modelleri değerlendirilirken, kişisel sağlık verilerinin korunması ve ulusal güvenlik riskleri dikkatle ele alınmalı. ABD merkezli şirketlerin kritik verilere erişimi, jeopolitik riskler oluşturabilir. Türkiye, kendi dijital altyapısını güçlendirerek ve Avrupa standartlarına uyumlu veri koruma yasalarını uygulayarak bu tür endişeleri minimize edebilir.
