Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) Afrika Direktörü Pazartesi günü yaptığı açıklamada, İran’daki savaşın ekonomik yansımalarının bölge için “zor bir an” oluşturduğunu ve Körfez ülkelerindeki enerji üretiminin yeniden tam kapasiteye ulaşmasının aylar süreceğini belirtti. Açıklamada, özellikle enerji fiyatlarındaki yükselişin ve tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıkların Afrika ekonomileri üzerinde ciddi baskı yarattığı vurgulandı. IMF yetkilisi, krizin özellikle gıda ve akaryakıt ithalatına bağımlı ülkelerde enflasyonu körüklediğini ve mali dengeleri bozduğunu ifade etti. Fonun, etkilenen ülkelere yönelik acil destek mekanizmalarını harekete geçirdiği belirtilirken, kapsamlı bir toparlanma için uluslararası iş birliğinin şart olduğu kaydedildi.
Çatışmanın küresel enerji piyasalarına etkisi
İran’da devam eden savaş, küresel petrol ve doğalgaz fiyatlarında dalgalanmalara yol açarken, özellikle gelişmekte olan ülkeler bu durumdan en olumsuz etkilenenler arasında yer alıyor. Afrika kıtasındaki pek çok ülke, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithalatla karşıladığı için artan fiyatlar karşısında kırılgan bir durumda. IMF Direktörü, Körfez ülkelerinin üretim kapasitesini artırma çabalarının sonuç vermesinin aylar alabileceğini, bu süre zarfında Afrika’nın enerji erişiminde sıkıntı yaşayabileceğini sözlerine ekledi. Savaşın başlamasıyla birlikte petrol fiyatları varil başına 120 doların üzerine çıkarken, doğalgaz fiyatları da tarihi zirvelere ulaştı.
Kriz, aynı zamanda Afrika’daki yatırım akışlarını da olumsuz etkiliyor. Yatırımcıların artan belirsizlik nedeniyle riskten kaçınması, kıtanın sermaye girişlerinde yavaşlamaya yol açtı. IMF, bu durumun sürdürülebilir kalkınma hedeflerini tehdit ettiğini ve özellikle altyapı projelerinin ertelenmesine neden olduğunu belirtiyor. Öte yandan, Nijerya ve Angola gibi petrol ihracatçısı ülkelerin ise fiyat artışlarından kısa vadede fayda sağlayabileceği ifade ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran savaşının yarattığı kriz, sadece Afrika ile sınırlı kalmıyor; küresel ölçekte ticaret dengelerini, gıda güvenliğini ve enerji arz güvenliğini tehdit ediyor. Özellikle buğday ve gübre gibi temel tarım ürünlerinde Rusya ve Ukrayna’ya bağımlı olan Afrika ülkeleri, savaşın ardından bu ürünlerin fiyatlarında yaşanan artışla da mücadele ediyor. IMF, Afrika’nın bazı bölgelerinde gıda enflasyonunun çift haneli rakamlara ulaştığını ve bunun sosyal huzursuzluk riskini artırdığını vurguluyor. Ekonomik krizin derinleşmesi halinde, bazı ülkelerin borç ödemelerini aksatması veya yeniden yapılandırma talep etmesi bekleniyor.
Küresel ölçekte ise, merkez bankaları faiz artırımlarına giderek enflasyonla mücadele ederken, bu durum gelişmekte olan ülkelerde para birimlerinin değer kaybetmesine ve borç yükünün artmasına yol açıyor. IMF, bu tablonun Afrika’da uzun vadeli büyüme potansiyelini tehdit ettiği uyarısında bulunuyor. Fon, en kırılgan ülkelere yönelik özel çekme hakları (SDR) tahsisinin artırılması gibi yeni destek mekanizmaları üzerinde çalıştığını duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşının Afrika’da yarattığı ekonomik kriz, Türkiye’nin bölgeyle artan ticari ve diplomatik ilişkileri açısından önemli fırsatlar ve riskler barındırıyor. Türkiye, özellikle enerji, inşaat ve savunma alanlarında Afrika ülkeleriyle iş birliğini derinleştirirken, bu ülkelerdeki ekonomik istikrarsızlık Türk yatırımlarının karlılığını ve güvenliğini etkileyebilir. Öte yandan, Afrika’nın enerji ve gıda krizine karşı kırılganlığı, Türkiye’nin bölgede arabuluculuk ve insani yardım rolünü güçlendirebilir. Ayrıca, enerji fiyatlarındaki yükseliş Türkiye’nin cari açığı üzerinde baskı oluştururken, Körfez ülkeleriyle olan ilişkilerinin bu bağlamda yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
