Uluslararası Para Fonu (IMF), Salı günü yaptığı açıklamada, 2026 yılında küresel büyümenin önceki tahminlere göre daha az yavaşlayacağını öngördü. IMF, gelişmiş ekonomilerin savaş kaynaklı enerji fiyatlarına karşı gösterdiği "direnç" nedeniyle bu revizyonu yaptığını belirtirken, düşük gelirli ülkelerin arz şoklarına karşı savunmasız kalmaya devam ettiği uyarısında bulundu. Kurum, ayrıca küresel ekonominin "bölünmüş" bir görünüm sergilediğini vurguladı.
Gelişmiş Ekonomilerde Direnç, Yükseltilmiş Tahminin Ana Nedeni
IMF'nin güncellenen tahminlerine göre, 2026 yılı için küresel büyüme oranı bir önceki öngörüye kıyasla daha yüksek bir seviyeye çekildi. Bu revizyonun arkasında, başta ABD ve Avrupa ülkeleri olmak üzere gelişmiş ekonomilerin, Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki çatışmaların yol açtığı yüksek enerji fiyatlarına rağmen beklenenden daha dayanıklı bir performans sergilemesi yatıyor. IMF, gelişmiş ekonomilerin işgücü piyasalarındaki güçlü seyir, hanehalkı tüketimindeki canlılık ve hizmet sektöründeki toparlanmanın bu direnci desteklediğini belirtiyor.
Ancak kurum, bu olumlu tablonun tüm dünya için geçerli olmadığını açıkça ifade ediyor. Özellikle düşük gelirli ülkeler, artan borç yükleri, sınırlı mali alan ve küresel arz zincirlerindeki kırılganlıklar nedeniyle benzer bir toparlanma ivmesi yakalayamıyor. IMF, bu ülkelerin gıda ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı hâlâ yüksek düzeyde korunmasız olduğunu vurguluyor. Raporda, "bölünmüş" ifadesiyle, ülkeler arasındaki büyüme farklılıklarının yanı sıra, jeopolitik gerilimlerin ve ticaret kısıtlamalarının küresel ekonomiyi farklı bloklara ayırma riskine de işaret ediliyor.
IMF'nin değerlendirmesinde, savaşların enerji piyasaları üzerindeki etkisi merkezi bir yer tutuyor. Özellikle Orta Doğu'daki istikrarsızlık ve Rusya'nın enerji arzına yönelik yaptırımlar, Avrupa başta olmak üzere birçok bölgede enerji maliyetlerini yukarı çekmiş durumda. Buna karşın gelişmiş ülkeler, alternatif enerji kaynaklarına yönelerek ve verimlilik artışı sağlayarak bu şokları bir ölçüde absorbe edebildi. Ancak aynı esneklik, düşük gelirli ülkeler için geçerli değil; bu ülkeler, enerji ithalatına bağımlılıkları nedeniyle daha ağır bir yük taşıyor.
Küresel Ekonomide Ayrışma Derinleşiyor
IMF'nin raporu, küresel ekonominin "bölünmüş" bir görünüm sergilediğini ortaya koyuyor. Bir tarafta, gelişmiş ekonomilerin görece istikrarlı büyüme patikaları; diğer tarafta ise düşük gelirli ülkelerin kronik kırılganlıkları. Bu ayrışma, sadece gelir düzeyleri arasındaki farktan kaynaklanmıyor; aynı zamanda ülkelerin jeopolitik konumları, ticaret ortakları ve politika alanlarındaki esneklikleri de belirleyici oluyor.
Örneğin, enerji ve gıda fiyatlarındaki artışlar, düşük gelirli ülkelerde enflasyonu körükleyerek satın alma gücünü düşürüyor ve yoksulluğu artırıyor. Bu ülkelerin birçoğu, pandemi sonrası toparlanmada da geride kalmıştı. Şimdi ise artan borç servisi yükümlülükleri ve sınırlı dış finansman imkânları, karşı karşıya oldukları zorlukları daha da derinleştiriyor. IMF, uluslararası toplumu, bu ülkelere yönelik destek mekanizmalarını güçlendirmeye ve borç yapılandırması konusunda daha etkin işbirliğine çağırıyor.
Raporda ayrıca, jeopolitik gerilimlerin ticaret üzerindeki etkilerine de dikkat çekiliyor. Artan korumacılık eğilimleri, tedarik zincirlerinin yeniden şekillenmesine ve ülkelerin ticaret ortaklarını yeniden değerlendirmesine yol açıyor. Bu durum, küresel ticaretin hacmini ve kompozisyonunu etkileyerek, özellikle ihracata bağımlı gelişmekte olan ülkeler için belirsizlik yaratıyor. IMF, bu ayrışmanın uzun vadede küresel büyüme potansiyelini sınırlayabileceği uyarısında bulunuyor.
IMF'nin 2026 tahminleri, küresel ekonominin Kovid-19 salgını sonrası toparlanma sürecinde olduğu bir dönemde açıklandı. Salgın sonrası dönemde birçok ülke, güçlü mali ve parasal teşviklerle büyümeyi destekledi; ancak enflasyonist baskılar, merkez bankalarının sıkılaştırma döngüsüne girmesine neden oldu. Şimdi ise savaşların yarattığı arz şokları, bu dengeleri yeniden bozuyor. IMF, politika yapıcıların, enflasyonla mücadele ile büyümeyi destekleme arasında hassas bir denge kurması gerektiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
IMF'nin 2026 büyüme tahminini yükseltmesi ve "bölünmüş" görünüm uyarısı, Türkiye ekonomisi açısından dikkatle izlenmesi gereken bir çerçeve sunuyor. Türkiye, gelişmiş ekonomiler ile gelişmekte olan ülkeler arasında bir köprü konumunda. Enerji ithalatçısı bir ülke olarak, savaş kaynaklı yüksek enerji fiyatlarından olumsuz etkileniyor; ancak güçlü sanayi altyapısı ve ihracat potansiyeliyle bir ölçüde denge sağlayabiliyor. Öte yandan, düşük gelirli ülkelere yönelik artan kırılganlık, Türkiye'nin de dahil olduğu gelişmekte olan ekonomiler için dış finansman koşullarını zorlaştırabilir. Küresel ticaretteki ayrışma ve korumacılık eğilimleri, Türkiye'nin ihracat pazarlarını çeşitlendirmesini ve bölgesel işbirliklerini güçlendirmesini daha da önemli hale getiriyor. Ayrıca, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, cari açık ve enflasyon üzerinden makroekonomik istikrarı etkileyebilir. Türkiye'nin, IMF'nin işaret ettiği risklere karşı mali disiplini koruması ve yapısal reformları sürdürmesi, bu belirsizlik ortamında dayanıklılığını artıracaktır.
