ABD'de ilaç sektörünün en büyük lobi kuruluşu olan İlaç Araştırmaları ve Üreticileri Amerika (PhRMA), Trump yönetiminin Medicare ilaç fiyatlarını diğer zengin ülkelerdeki fiyatlarla ilişkilendiren yeni pilot programına karşı dava açtı. Dava, programın yasal dayanağının olmadığı ve idarenin yetkisini aştığı iddiasıyla açıldı. PhRMA, programın ilaç şirketlerinin yenilikçilik kapasitesini zayıflatacağını ve hastaların yeni tedavilere erişimini kısıtlayacağını savunuyor. Dava, programın yürütmesini durdurma talebiyle birlikte açıldı.
Pilot Programın Arka Planı ve Amaçları
Trump yönetimi tarafından duyurulan pilot program, Medicare kapsamında geri ödenen bazı ilaçların fiyatlarının, belirli referans ülkelerdeki (örneğin Almanya, Fransa, Japonya, Kanada gibi) fiyatlarla karşılaştırılmasını öngörüyor. Amaç, ABD'deki ilaç fiyatlarının bu ülkelere kıyasla çok daha yüksek olmasını engellemek ve Medicare bütçesini rahatlatmak. Program kapsamında, seçilen ilaçlar için yeni bir ödeme modeli test edilecek. Yönetim, bu sayede hem hastaların ilaçlara daha uygun fiyatlarla erişebileceğini hem de devletin ilaç harcamalarının azalacağını iddia ediyor. Ancak program, ilaç endüstrisinin sert muhalefetiyle karşılaştı.
PhRMA, programın "uluslararası fiyat kontrolü" getirdiğini ve bunun Amerikan sağlık sisteminde inovasyonu baltalayacağını belirtiyor. Lobi kuruluşu, dava dilekçesinde, programın yasal olarak yetkilendirilmediğini ve Medicare'in fiyat pazarlığı yapma yetkisinin Kongre tarafından verilmediğini öne sürüyor. Ayrıca, programın hasta erişimini kısıtlayabileceği ve yeni ilaç geliştirme süreçlerini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
ABD'deki ilaç fiyatları, diğer gelişmiş ülkelere göre ortalama yüzde 50 ila yüzde 300 daha yüksek seyrediyor. Trump yönetiminin bu hamlesi, Başkan'ın seçim kampanyası sırasında vaat ettiği ilaç fiyatlarını düşürme sözünün bir parçası olarak görülüyor. Ancak benzer girişimler geçmişte de yargı engellerine takılmıştı. Örneğin, 2020'de yürürlüğe konulan "En Ayrıcalıklı Ulus" kuralı da ilaç şirketlerinin açtığı davalar sonucu askıya alınmıştı. Bu kez pilot programın hukuki akıbeti belirsizliğini koruyor.
Küresel ölçekte, ABD'deki fiyat düşürme çabaları, ilaç şirketlerinin gelirlerini ve araştırma-geliştirme bütçelerini etkileyebilir. Avrupa ve Japonya gibi pazarlarda fiyatlar zaten devlet kontrolünde olduğu için, Amerikan pazarındaki olası bir düşüş, şirketlerin küresel kârlılığını azaltabilir. Bu da yeni ilaçların geliştirilme hızını yavaşlatabilir. Öte yandan, diğer ülkeler ABD'nin bu adımını, kendi sağlık sistemlerine yönelik bir tehdit olarak görmüyor; aksine, ilaç fiyatlarında küresel bir denge arayışı olarak değerlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ilaç fiyatlandırmasında referans fiyat sistemi kullanan bir ülke olarak, ABD'deki bu gelişmeyi yakından izlemeli. Türkiye'de ilaç fiyatları, Avrupa'daki en düşük fiyatlar baz alınarak belirleniyor. Eğer ABD, diğer ülkelerle fiyat eşitlemesine giderse, bu durum Türkiye'nin referans aldığı Avrupa fiyatlarını dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca, ilaç şirketlerinin küresel gelirlerindeki olası bir azalma, Türkiye'ye yeni ilaçların girişini geciktirebilir veya fiyatlarını artırabilir. Türkiye'nin yerli ilaç üretimini teşvik ederek bu tür dalgalanmalara karşı direncini artırması önem taşıyor.
