Avrupa, iklim değişikliğinin yol açtığı doğal afetlerin sıklığı ve maliyeti karşısında giderek daha kırılgan bir konuma düşüyor. Kıta genelinde artan sel, orman yangını ve fırtına vakaları, hem sigorta şirketlerini hem de hükümetleri zorlu bir sınavdan geçiriyor. Son yıllarda Almanya, Belçika ve İspanya'da yaşanan yıkıcı seller, milyarlarca euroluk hasara yol açarken, Akdeniz ülkelerindeki orman yangınları da binlerce hektar alanı kül etti. Bu durum, Avrupa'nın iklim değişikliğinin ekonomik sonuçlarına karşı ne kadar hazırlıklı olduğu sorusunu gündeme getiriyor ve mevcut sigorta sistemlerinin sürdürülebilirliğini tartışmaya açıyor.
Artan Afetler, Artan Maliyetler
Avrupa Çevre Ajansı'nın verilerine göre, 1980-2022 yılları arasında iklim ve hava kaynaklı aşırı olayların ekonomik kayıpları 650 milyar avroyu aştı. Bu kayıpların yalnızca üçte biri sigorta kapsamında karşılanabildi. Son beş yılda ise durum daha da kötüleşti: 2021 yılında Almanya ve Belçika'yı vuran sel felaketleri 50 milyar avronun üzerinde hasara yol açarken, 2022'deki Avrupa genelindeki kuraklık ve orman yangınları tarım sektörünü vurdu. Sigorta şirketleri, artan tazminat talepleri karşısında primleri yükseltmek zorunda kalıyor ya da bazı bölgelerde poliçe sunmayı tamamen reddediyor.
Fransa'nın güneyindeki turizm bölgeleri ve İspanya'nın iç kesimleri, artık "sigortalanamaz" olarak nitelendiriliyor. İklim değişikliği modelleri, bu eğilimin önümüzdeki yıllarda daha da belirginleşeceğini gösteriyor. Avrupa Sigorta ve Mesleki Emeklilik Otoritesi (EIOPA), 2023 raporunda, iklim risklerinin sigorta sektörünün ödeme gücünü tehdit edebileceği uyarısında bulundu. Bu durum, hükümetleri devreye girmeye ve afet zararlarının karşılanmasında daha aktif rol almaya itiyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
İklim değişikliğinin etkileri Avrupa'da eşit dağılmıyor. Akdeniz havzası, kuraklık ve orman yangınlarıyla mücadele ederken, Kuzey Avrupa ülkeleri sel ve fırtına riskleriyle karşı karşıya. Bu farklılık, sigorta piyasalarında da bölgesel ayrışmalara yol açıyor: İskandinav ülkelerinde devlet destekli afet sigortası sistemleri yaygınken, Güney Avrupa'da özel sigorta oranları oldukça düşük. Örneğin, İspanya'da konutların yalnızca %40'ı doğal afet sigortasına sahipken, bu oran Almanya'da %50 civarında.
Küresel ölçekte, Avrupa'nın sigorta krizi, gelişmekte olan ülkeler için bir uyarı niteliği taşıyor. Dünya Bankası verilerine göre, iklim değişikliğine en az katkıda bulunan ülkeler, afet zararlarının en ağır yükünü taşıyor. Avrupa'nın bu alandaki deneyimi, iklim risklerinin yönetiminde uluslararası iş birliğinin önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. AB, 2021'de açıkladığı "İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi" ile üye ülkelere ulusal risk değerlendirmeleri yapma ve sigorta kapsamını artırma çağrısında bulunmuştu, ancak uygulamada ilerleme yavaş.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avrupa'daki sigorta krizinin Türkiye'ye doğrudan bir yansıması olmasa da, dolaylı etkileri önemli. Türkiye, iklim değişikliğine karşı oldukça hassas bir coğrafyada yer alıyor; kuraklık, sel ve orman yangınları son yıllarda artış gösterdi. Zorunlu deprem sigortası (DASK) benzeri mekanizmaların iklim kaynaklı afetleri kapsamaması, özel sigorta şirketlerine olan bağımlılığı artırıyor. AB'nin iklim uyum politikaları ve sigorta düzenlemeleri, Türkiye'nin AB ile uyum sürecinde dikkate alması gereken bir başka alanı oluşturuyor. Ayrıca, Avrupa'da artan primlerin ve sigorta erişimindeki zorlukların, Türk turizm sektörü ve tedarik zincirleri üzerinden ekonomik yansımaları olabilir. Bu nedenle, Türkiye'nin kendi iklim risklerini değerlendirip, sigorta sistemlerini güçlendirmesi stratejik bir öncelik taşıyor.
