İklim değişikliğinden en çok etkilenen yoksul ülkelerin afet sonrası toparlanması için oluşturulan Kayıp ve Zarar Fonu'nun mevcut kaynakları, iklim adaletini sağlamak için yetersiz kalıyor. İklim Haberleri'nde yer alan analize göre, fonun yenilenmesi ve genişletilmesi için çok daha fazla mali desteğe ihtiyaç duyuluyor. Ayrıca, kırılgan toplulukların felaketlerden kurtulmak için harekete geçmesine yardımcı olacak doğrudan hibe erişimi sağlanması gerekiyor.
Fonun yeniden yapılandırılması şart
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında kurulan Kayıp ve Zarar Fonu, gelişmekte olan ülkelerin iklim kaynaklı afetlerden sonra toparlanmasına yardımcı olmayı amaçlıyor. Ancak uzmanlar, fonun bugüne kadar topladığı miktarın ihtiyaçları karşılamaktan çok uzak olduğunu vurguluyor. Fonun yönetişim yapısı da eleştiriliyor; özellikle yerel toplulukların ve sivil toplum kuruluşlarının fonlara erişimde karşılaştığı bürokratik engeller, yardımların etkinliğini azaltıyor.
Climate Home News'in haberinde, fonun yalnızca hükümetler arası transferlerle sınırlı kalmaması gerektiği, bunun yerine doğrudan topluluklara, kadın liderliğindeki girişimlere ve yerel STK'lara hibe sağlaması gerektiği belirtiliyor. Bu yaklaşım, yardımların daha hızlı ve etkili bir şekilde ihtiyaç sahiplerine ulaşmasını sağlayabilir.
Küresel iklim adaleti tartışmaları
Kayıp ve Zarar Fonu, gelişmiş ülkelerin tarihsel iklim sorumluluğunu kabul etmesi açısından kritik bir mekanizma olarak görülüyor. Ancak mevcut finansman taahhütleri, özellikle iklim krizine en az katkıda bulunan ancak en ağır sonuçlarına katlanan ada devletleri ve Sahra Altı Afrika ülkeleri için yetersiz kalıyor.
Birçok çevre örgütü, fonun en az 100 milyar dolar seviyesine ulaştırılması gerektiğini savunuyor. Aynı zamanda, fonun fosil yakıt sübvansiyonları veya karbon vergileri gibi yenilikçi kaynaklarla finanse edilmesi öneriliyor. Bu tartışmalar, Kasım 2024'te Azerbaycan'da düzenlenecek BM İklim Değişikliği Konferansı (COP29) öncesinde daha da yoğunlaşacak gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin iklim değişikliğine uyum ve afet yönetimi politikaları açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, iklim krizinden etkilenen bir Akdeniz ülkesi olarak, aşırı hava olayları, kuraklık ve orman yangınları gibi risklerle karşı karşıya. Küresel Kayıp ve Zarar Fonu’nun genişlemesi, benzer mekanizmaların bölgesel düzeyde de uygulanması için emsal teşkil edebilir. Ayrıca Türkiye, gelişmekte olan bir ülke olarak bu fondan yararlanma potansiyeli taşısa da, mevcut statüsü nedeniyle henüz net bir pozisyon belirlemiş değil. Türkiye’nin özellikle iklim göçü ve tarımsal verimlilik kayıpları gibi konularda benzer fonlardan destek alması gündeme gelebilir.
