Londra merkezli Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü (IFS), İşçi Partisi hükümetinin 28 Ekim'de açıklayacağı bütçenin, kamu harcamalarında ortaya çıkan 35 milyar sterlinlik açığı kapatacak somut bir plan içermemesi halinde 'kurgu' olmaktan öteye geçemeyeceği uyarısında bulundu. IFS, hükümetin maliye politikasında 'hiçbir şey yapmama' seçeneğinin masada olmadığını vurguladı.
Bütçe açığının arka planı
IFS'nin analizine göre, İngiltere'nin kamu maliyesi, pandemi sonrası artan borç yükü, enerji krizi destekleri ve yüksek enflasyonla mücadele kapsamında genişleyen harcamalar nedeniyle ciddi bir baskı altında. Enstitü, hükümetin mevcut harcama planlarının gerçekçi olmadığını, zira 35 milyar sterlinlik bir açığın ya vergi artışları ya da harcama kesintileriyle kapatılması gerektiğini belirtiyor. IFS'ye göre, bu açık kapatılmazsa, bütçe açıklamaları ile gerçekleşen mali sonuçlar arasında büyük bir uçurum oluşacak ve piyasaların güveni sarsılacak.
Başbakan Keir Starmer ve Maliye Bakanı Rachel Reeves'in öncelikli hedefi, ekonomik büyümeyi canlandırmak ve kamu hizmetlerini iyileştirmek. Ancak IFS, hükümetin bu hedeflere ulaşmak için gereken mali alanı yaratmakta zorlanacağını, çünkü borçlanma maliyetlerinin yüksek seyrettiğini ve vergi yükünün artırılmasının siyasi risk taşıdığını hatırlatıyor. Enstitü, bütçenin 'kurgu' olmaması için hükümetin ya harcama önceliklerini netleştirmesi ya da gelir artırıcı önlemleri açıklaması gerektiğini savunuyor.
Küresel ve bölgesel boyut
İngiltere'nin mali durumu, küresel ekonomik belirsizliklerin arttığı bir dönemde önem taşıyor. Yüksek faiz oranları ve jeopolitik gerilimler, gelişmiş ekonomilerin borç sürdürülebilirliğini zorluyor. IFS'nin uyarısı, yalnızca İngiltere için değil, benzer mali baskılarla karşılaşan diğer Avrupa ülkeleri için de bir sinyal niteliğinde. Özellikle Euro Bölgesi'nde de kamu borçlarının GSYH'ye oranı pandemi sonrası artmış durumda. İngiltere'nin bütçe disiplini, sterlin ve İngiliz tahvilleri (gilts) üzerinde doğrudan etkili olacak; bu da küresel piyasalar tarafından yakından izleniyor.
Ayrıca, İngiltere'nin ticaret ortakları ve yatırımcılar, ülkenin mali politikasındaki belirsizliğin giderilmesini bekliyor. IFS'nin 'kurgu' benzetmesi, hükümetin güvenilirliğini koruması için somut adımlar atması gerektiğini vurguluyor. 28 Ekim'de açıklanacak bütçe, İşçi Partisi hükümetinin ekonomik yönetim anlayışının ilk büyük sınavı olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin mali disiplin konusundaki sınavı, Türkiye'nin dış ticaret ve finansal ilişkileri açısından dolaylı ama önemli etkiler taşıyor. İngiltere, Türkiye'nin en büyük ticaret ortaklarından biri ve önemli bir yatırımcı. İngiliz ekonomisindeki istikrarsızlık veya sterlinin değer kaybı, Türk ihracatçıları için talep daralmasına yol açabilir. Ayrıca, küresel risk iştahının azalması, gelişmekte olan piyasalara yönelik sermaye akışını olumsuz etkileyerek Türkiye'nin dış finansman koşullarını zorlaştırabilir. Öte yandan, İngiltere'nin sıkılaşan maliye politikası, küresel faiz oranlarının yüksek kalmasına katkıda bulunarak Türkiye'nin borçlanma maliyetlerini artırabilir. Bu nedenle, 28 Ekim bütçesi yakından izlenmeli.
