İran'da son haftalarda yaşanan gelişmeler, bölgesel bir çatışmanın eşiğinde olup olmadığımız sorusunu gündeme getirdi. ABD ve İsrail'in İran'ın nükleer programına yönelik artan tehditleri, Tahran yönetiminin askeri hazırlıklarını hızlandırmasına yol açtı. Kaynaklara göre İran Devrim Muhafızları, ülkenin stratejik noktalarında füze bataryalarını yeniden konuşlandırıyor ve yer altı sığınaklarını aktif hale getiriyor. Öte yandan, uluslararası basında yer alan haberler, ABD'nin Körfez'deki askeri varlığını takviye ettiğini ve İsrail'in İran'a yönelik siber saldırılarını yoğunlaştırdığını öne sürüyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, “Her türlü saldırıya karşı kendimizi savunmaya hazırız” açıklaması yaparken, Batılı diplomatlar Tahran'ın nükleer müzakerelere dönmesi için son bir şans daha olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı: Nükleer Program ve Müzakere Çıkmazı
İran'ın nükleer faaliyetleri, 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) 2018'de ABD tarafından tek taraflı olarak terk edilmesinin ardından tırmanışa geçti. Tahran, uranyum zenginleştirme oranını yüzde 60'a çıkarırken, uluslararası denetçilerin erişimini kısıtladı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) son raporunda, İran'ın askeri amaçlı kullanılabilecek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokladığını doğruladı. ABD ve Avrupa Birliği, İran'ı nükleer silah geliştirmeye yaklaşmakla suçlarken, Tahran tüm faaliyetlerinin barışçıl olduğunu savunuyor.
Bu bağlamda, Viyana'da yürütülen müzakerelerin yeniden başlatılması için yapılan girişimler sonuçsuz kaldı. İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, müzakerelere açık olduğunu ancak “kırmızı çizgilerinin” aşılmaması gerektiğini vurguladı. Ancak Batılı güçler, İran'ın nükleer programını askıya alması karşılığında yaptırımların kaldırılmasını öngören eski anlaşmanın yeniden canlandırılmasında ısrar ediyor. Bu çıkmaz, taraflar arasında askeri seçeneğin giderek daha fazla tartışılmasına neden oluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Gerilim Yayılıyor
İran'daki gelişmeler sadece ikili ilişkileri değil, tüm Orta Doğu'yu etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, olası bir savaştan duydukları endişeyle hem Washington hem de Tahran nezdinde dengeli bir politika izlemeye çalışıyor. Yemen'deki Husi milislerinin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları, İran'ın vekil güçler aracılığıyla bölgesel nüfuzunu genişletme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Rusya ve Çin ise İran'ı diplomatik olarak desteklerken, Batı yaptırımlarını eleştiriyor. Kremlin, İran'la askeri işbirliğini derinleştirirken, Pekin Tahran'la ticareti artırmak için yeni yollar arıyor. Öte yandan, İsrail'in İran'daki nükleer tesislere yönelik olası bir önleyici saldırı senaryosu, uluslararası toplumda büyük endişe yaratıyor. Uzmanlar, böyle bir saldırının bölgeyi geniş çaplı bir savaşa sürükleyebileceği ve küresel enerji piyasalarını altüst edebileceği konusunda uyarıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'da yaşanan bu gerilim, Türkiye'nin güney sınırlarında yeni bir istikrarsızlık riski doğuruyor. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılıyor; olası bir çatışma, doğalgaz ve petrol tedarikini kesintiye uğratabilir. Ayrıca, Suriye ve Irak'ta İran destekli gruplarla işbirliği yapan Ankara, Tahran yönetiminin zayıflaması halinde bölgede güç dengelerinin değişmesinden endişe ediyor. NATO üyesi olarak ABD ile müttefiklik ilişkisi bulunan Türkiye, bu krizde hem Batı ittifakının talepleri hem de İran'la tarihsel rekabeti arasında hassas bir denge kurmak zorunda. Diplomatik girişimlerin ön planda tutulması, Türkiye'nin çıkarına olacaktır.
