Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC), kuruluşunun 20. yılında en ciddi sınavlarından birini veriyor. Mahkeme, özellikle İsrail-Filistin çatışması bağlamında aldığı kararlar nedeniyle ABD ve İsrail'in yoğun baskısına maruz kalıyor. ICC Başsavcısı Kerim Han, Gazze'de savaş suçu işlendiğine dair bulgular olduğunu açıklamış, bu durum Washington ve Tel Aviv'in sert tepkisine yol açmıştı. Mahkemenin kurucu anlaşması olan Roma Statüsü'ne imza atan devletler, ICC'nin bağımsızlığını korumak için adım atmazsa, mahkemenin geleceği tehlikeye girebilir. Uzmanlar, ICC'nin siyasi baskılara boyun eğmesinin, uluslararası hukukun temel prensiplerine büyük darbe vuracağı konusunda uyarıyor.
Gelişmenin Arka Planı
ICC, 2002 yılında soykırım, savaş suçu, insanlığa karşı suçlar ve saldırı suçları gibi en ağır uluslararası suçları yargılamak üzere kuruldu. Ancak mahkeme, kurulduğu günden bu yana süper güçlerin hedefi oldu. ABD, ICC'nin Amerikan vatandaşlarını yargılayamayacağı gerekçesiyle 2002'de Roma Statüsü'nü imzalamaktan vazgeçmiş, hatta eski Başkan Donald Trump döneminde ICC yetkililerine yaptırım uygulanmıştı. Şimdi ise İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları sonrası mahkeme, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri başvurusunda bulundu. ABD Temsilciler Meclisi, ICC'ye yönelik yaptırım tasarısını kabul etti. Bu gelişmeler, mahkemenin en zorlu dönemini yaşadığına işaret ediyor.
Mahkemenin kurucu devletleri arasında yer alan Avrupa ülkeleri ve Latin Amerika devletleri, ICC'ye destek açıklaması yaparken, bazı Afrika ve Asya ülkeleri mahkemenin seçici adalet uyguladığı gerekçesiyle eleştiriyor. Özellikle Afrika liderleri, ICC'nin kıtadaki liderleri hedef aldığını savunuyor. Ancak hukukçular, mahkemenin tarafsızlığı ve evrensel yargı yetkisinin korunması gerektiğini vurguluyor. Mahkemenin Filistin sorununu ele alması, kurumsal kapasitesini ve güvenilirliğini test ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ICC'nin Gazze'ye yönelik soruşturması, sadece İsrail'i değil, aynı zamanda Hamas'ı da kapsıyor. Başsavcı Han, 7 Ekim saldırıları sonrası Hamas'ın savaş suçu işlediğine dair de deliller olduğunu belirtmişti. Bu durum, mahkemenin iki tarafı da eşit mesafede durduğunu gösterse de, İsrail yanlısı lobi, mahkemenin antisemitizmle suçlanmasına yol açtı. Öte yandan, Filistin yönetimi ICC'ye tam destek verirken, İsrail'in müttefikleri mahkemenin Filistin devletini tanımasını eleştiriyor. Bölgede başlayacak olası bir ICC süreci, Orta Doğu barış sürecini de etkileyebilir. Mısır, Ürdün ve Suudi Arabistan gibi ülkeler, çatışmanın çözümünde uluslararası hukukun rol oynamasını istiyor. AB ise ICC'nin kararlarını uygulama taahhüdünü yinelerken, bazı üye ülkeler mahkemenin aldığı kararları uygulamakta tereddüt edebilir. Küresel güç dengeleri, mahkemenin geleceğini belirleyecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği destek ve İsrail karşıtı söylemiyle ICC'nin Gazze soruşturmasını yakından izliyor. Ankara, uluslararası hukukun üstünlüğünü savunurken, mahkemenin İsrail'e yönelik kararlarının bölgedeki adalet arayışına katkı sağlayacağını düşünüyor. Ancak Türkiye'nin ICC'ye taraf olmaması, Ankara'nın mahkeme kararlarını doğrudan uygulama yükümlülüğü olmadığı anlamına geliyor. Yine de, ICC'nin İsrail'e yönelik tutuklama kararları, Türk dış politikasında Filistin'e destek söylemini güçlendirebilir ve İsrail'le olası yeni krizlere zemin hazırlayabilir. Ayrıca, mahkemenin bağımsızlığını kaybetmesi, uluslararası hukuk sistemine olan güveni sarsarak küresel istikrarsızlığı artırabilir ki bu da Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını olumsuz etkileyebilir.
