Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı Rafael Grossi, ABD ile İran arasında yürütülen dolaylı nükleer müzakerelerde tarafların bir çerçeve anlaşmaya çok yaklaştığını duyurdu. Grossi, Viyana'da düzenlenen IAEA Yönetim Kurulu toplantısının ardından yaptığı açıklamada, "Müzakerelerde somut ilerleme kaydedildi. Taraflar, nükleer programın sınırlandırılması ve yaptırımların kaldırılması konularında bir metin üzerinde anlaşma noktasına geldi" ifadelerini kullandı. IAEA Başkanı'nın bu açıklaması, 2015 tarihli Ortak Kapsamlı Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılmasına yönelik son dönemdeki yoğun diplomasi trafiği ışığında kritik bir öneme sahip.
Müzakere sürecinde son durum
Grossi'nin açıklamaları, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin IAEA denetimlerinin yeniden başlatılması için yürütülen görüşmelerde sağlanan ilerlemenin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. IAEA Başkanı, Tahran yönetiminin Fordow ve Natanz tesislerindeki bazı denetimlere yeniden izin vermeye hazır olduğunu, ancak anlaşmanın nihai hale gelebilmesi için siyasi iradenin güçlenmesi gerektiğini belirtti. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada ise "Müzakerelerde ilerleme var, ancak henüz varış noktasında değiliz" denilirken, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, "Herhangi bir anlaşmanın ön koşulu, tüm yaptırımların kaldırılmasıdır" şeklinde konuştu. Taraflar arasındaki temel ihtilaf başlığı, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesi ve stok miktarına ilişkin kalıcı sınırlamalar ile yaptırımların kapsamı olarak öne çıkıyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Olası bir anlaşma, Orta Doğu'da dengeleri yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. İran'ın nükleer programının sınırlandırılması, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkelerinin güvenlik algılarını doğrudan etkileyecek. Ayrıca, İran'ın petrol ihracatı üzerindeki yaptırımların kaldırılması durumunda küresel enerji piyasalarında arz artışı bekleniyor. Uzun süredir devam eden müzakerelerin sonuçlanması, ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin Trump döneminde çekildiği JCPOA'yı yeniden hayata geçirme vaadini de yerine getirmesi anlamına gelecek. Ancak İsrail, anlaşmaya karşı çekincelerini yineleyerek, İran'ın bölgesel faaliyetlerinin de anlaşma kapsamına alınması gerektiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile sınır komşusu olan ve enerji ihtiyacının önemli bir kısmını komşu ülkelerden karşılayan bir ülke olarak nükleer müzakerelerin sonucundan doğrudan etkilenecektir. Olası bir anlaşma, İran'a uygulanan yaptırımların hafiflemesiyle Türkiye-İran ticaret hacmini artırabilir ve özellikle doğalgaz ithalatında maliyet avantajı sağlayabilir. Ancak ABD ile İran arasındaki gerginliğin azalması, bölgedeki güvenlik ortamını olumlu etkileyerek Suriye ve Irak'taki istikrarsızlığı da dolaylı olarak hafifletebilir. Türkiye'nin, İran'ın nükleer programına ilişkin dengeli bir tutum izlemesi, hem Batı ile ilişkilerini hem de komşusuyla olan ticari bağlarını koruma stratejisi açısından kritik önemdedir. Bu gelişme, Ankara'nın bölgesel kriz yönetimi ve enerji çeşitlendirme politikalarında yeni bir sayfa açabilir.
