Birleşmiş Milletler yetkilisi, Hürmüz Boğazı üzerinden gübre taşınmasına ilişkin planın tıkanması halinde dünya genelinde tarımsal verimin önemli ölçüde düşeceği uyarısında bulundu. BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) yetkilisi, boğazdan gübre geçişini sağlayacak hızlı bir anlaşmaya varılmaması durumunda gıda üretiminin ciddi darbe alacağını söyledi. Açıklama, küresel gübre tedarik zincirinde yaşanan aksaklıkların gıda güvenliğini tehdit ettiği bir dönemde geldi.
Gübre tedarikinde tıkanıklık
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin yanı sıra gübre hammaddeleri için de kritik bir geçiş noktası. Özellikle Orta Doğu'dan ihraç edilen üre ve amonyak gibi gübre bileşenlerinin önemli bir kısmı bu boğazdan geçiyor. Son dönemde bölgesel gerilimler ve lojistik sorunlar nedeniyle gübre sevkiyatında aksamalar yaşanıyor. BM yetkilisi, planın hayata geçirilememesinin sadece bölgeyi değil, küresel tarım piyasalarını da olumsuz etkileyeceğini vurguladı.
Gübre fiyatları, doğal gaz fiyatlarındaki dalgalanmalar ve arz kısıtları nedeniyle son iki yılda rekor seviyelere ulaştı. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde çiftçilerin gübreye erişimini zorlaştırdı. Uzmanlar, gübre kıtlığının verim kaybına yol açarak gıda enflasyonunu körükleyebileceği görüşünde.
Küresel gıda güvenliği riski
BM yetkilisinin uyarısı, dünya genelinde milyonlarca insanın gıda güvencesini tehdit eden bir tabloya işaret ediyor. Tarımsal üretimin gübreye bağımlı olduğu düşünüldüğünde, Hürmüz'deki tıkanıklığın uzaması halinde başta buğday, mısır ve pirinç olmak üzere temel gıda ürünlerinde arz sıkıntısı yaşanabilir. Uluslararası kuruluşlar, küresel gıda fiyat endeksinin halihazırda yüksek seyrettiğini ve kötüleşme riskinin bulunduğunu belirtiyor.
Öte yandan, gübre tedarikindeki aksaklıklar, iklim değişikliğiyle mücadele çabalarını da zayıflatabilir. Çünkü verim düşüşü, daha fazla arazi açılmasına ve ormansızlaşmaya yol açabilir. BM, tüm taraflara insani ihtiyaçları gözeterek gübre geçişi konusunda işbirliği çağrısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tahıl ve gübre ticaretinde önemli bir aktör olarak Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerden doğrudan etkilenebilir. Türk çiftçisi, artan gübre maliyetleri nedeniyle zorlanırken, tedarik zincirindeki bir tıkanıklık iç piyasada fiyatları daha da yükseltebilir. Ayrıca Türkiye, tahıl koridoru gibi girişimlerle küresel gıda güvenliğine katkı sağlama potansiyeline sahip. Bu kriz, Ankara'nın bölgesel diplomatik rolünü güçlendirmesi için bir fırsat olarak görülebilir. Ancak öncelikle kendi tarım sektörünü korumak için alternatif gübre tedarik yolları araması gerekebilir.
