ABD'nin Birleşmiş Milletler (BM) Büyükelçisi Mike Waltz, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda uluslararası denizciliği tehdit etmesi halinde Washington'un Tahran'ın askeri altyapısını hedef almaya devam edeceğini söyledi. Fox News kanalına pazar günü verdiği röportajda konuşan Waltz, "İran rejimi bir an için Başkan (Donald) Trump'ın bu konuda blöf yaptığını düşünürse, çok ciddi bir yanılgı içinde olur" ifadelerini kullandı. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre Waltz, ABD'nin bölgedeki caydırıcılık politikasının kararlılıkla sürdürüleceğini vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı: Hürmüz Boğazı'nda Gerilim Tırmanıyor
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. İran, geçmişte boğazı kapatma tehditleriyle uluslararası toplumu sık sık karşısına almıştı. Son haftalarda İran'ın bölgedeki deniz tatbikatlarını artırması ve ABD'ye ait ticari gemilere yönelik tacizlerin yoğunlaşması, Washington'u harekete geçirdi. Waltz, Trump yönetiminin İran'ın bu tür eylemlerine karşı "sıfır tolerans" politikası izlediğini belirtti. Geçtiğimiz haftalarda ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), bölgeye ek savaş gemileri ve denizaltılar konuşlandırdığını duyurmuştu. Analistler, bu hamlenin İran'ı caydırmak ve boğazın serbest geçişini garanti altına almak amacı taşıdığını belirtiyor.
ABD'nin BM Büyükelçisi, İran'ın nükleer programına da değinerek, "İran'ın nükleer silah elde etmesine asla izin vermeyeceğiz. Tüm seçenekler masada" dedi. Bu açıklamalar, Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı bir döneme denk geldi. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) son raporlarına göre, İran yüzde 60 saflıkta uranyum üretmeye devam ediyor; bu oran, silah sınıfı malzeme için gerekli olan yüzde 90 seviyesine oldukça yakın.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji Güvenliği ve Diplomasi
Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir kriz, küresel enerji piyasalarını anında etkileyebilecek potansiyele sahip. Petrol fiyatları, Waltz'ın açıklamalarının ardından varil başına 2 doların üzerinde yükseldi. Uzmanlar, boğazın kapatılması halinde petrol fiyatlarının 150 doların üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, başta Asya ve Avrupa olmak üzere petrol ithalatçısı ülkeleri olumsuz etkileyecek.
Bölge ülkeleri, gelişmeleri endişeyle izliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD'nin caydırıcılık çabalarını desteklerken, Katar ve Irak ise diplomasi yoluyla çözüm çağrısı yapıyor. Rusya ve Çin, tarafları itidal ve diyaloğa davet ederken, ABD'nin tek taraflı askeri eylemlerine karşı çıkıyor. BM Güvenlik Konseyi'nde konunun ele alınması bekleniyor, ancak Rusya ve Çin'in olası bir yaptırım kararını veto edebileceği belirtiliyor.
İran cephesinde ise tepkiler sert. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Waltz'ın açıklamalarını "provokatif ve uluslararası hukuka aykırı" olarak nitelendirdi. İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri Komutanı Tuğamiral Alirıza Tengsiri, "Hürmüz Boğazı'nın güvenliği İran'ın sorumluluğundadır ve herhangi bir tehdide karşı boğazı savunmaya hazırız" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nda tırmanan gerilim, enerji ithalatının önemli bir kısmını bu güzergahtan sağlayan Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Olası bir kriz, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir ve cari açık üzerinde baskı oluşturabilir. Ayrıca bölgede artan ABD-İran gerginliği, Türkiye'nin komşusu Irak ve Suriye'deki istikrarı da etkileyebilir. Ankara, şu ana kadar diplomatik çözümden yana tavır alırken, ABD'nin askeri müdahalesinin bölgesel sonuçlarından endişe duyuyor. Türkiye'nin, gerginliğin düşmanlığa dönüşmemesi için arabuluculuk çabalarını artırması bekleniyor.
