ABD ve İran güçleri, 13 Temmuz Pazartesi günü Hürmüz Boğazı'nda füze ve drone saldırılarıyla karşı karşıya geldi. İki ülke arasındaki bu doğrudan askeri temas, bölgede nükleer müzakereleri durdurma amacı taşıyan geçici anlaşmanın sürdürülebilirliğini ciddi şekilde sorgulatıyor. Reuters haber ajansının aktardığına göre, Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birine ev sahipliği yapan stratejik su yolunda yaşanan çatışma, uluslararası deniz ticaretini ve enerji fiyatlarını tehdit ediyor. Dubai, Washington ve Tahran'dan gelen raporlar, tarafların birbirlerini saldırıyı başlatmakla suçladığını gösteriyor.
Hürmüz Boğazı'nda güç gösterisi
İran Devrim Muhafızları'na bağlı deniz kuvvetleri, boğazın kontrolünü sağlamak amacıyla ABD savaş gemilerine yakın manevralar yaparken, ABD donanması da bölgedeki filo varlığını artırdı. Pentagon yetkilileri, İran'ın fırlattığı insansız hava araçlarının düşürüldüğünü, buna karşılık Tahran yönetiminin ABD'ye ait keşif dronlarını hedef aldığını duyurdu. Bölgede konuşlu İran füze bataryalarından atılan füzelerin bazıları ABD savaş gemilerine yakın noktalara düştü. Henüz can kaybı bildirilmezken, bu olaylar 2019'dan bu yana boğazda yaşanan en ciddi askeri karşılaşma olarak kayıtlara geçti.
Uzmanlar, tansiyonun bu denli yükselmesinde ABD'nin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasının yeniden canlanmasının etkili olduğunu belirtiyor. Trump yönetimi döneminde uygulanan ve Biden döneminde kısmen gevşetilen bu politika, Tahran'ın nükleer program ve bölgesel nüfuz projelerinden vazgeçmesini hedefliyor. Ancak İran, kendisine uygulanan yaptırım ve tehditlere karşı Hürmüz Boğazı gibi kritik noktaları koz olarak kullanmaya devam ediyor. Boğazdan geçen petrol tankerlerinin yüzde 80'i Asya pazarlarına giderken, bu güzergahın kapanması halinde küresel petrol fiyatlarında yüzde 30'a varan artışlar öngörülüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu çatışma, ABD ile İran arasında Viyana'da yürütülen nükleer müzakereleri de tehdit ediyor. Taraflar geçen ay geçici bir anlaşmaya vararak uranyum zenginleştirme faaliyetlerini kısmi olarak durdurmayı kabul etmişti. Ancak Hürmüz'deki gerginlik, bu anlaşmanın ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne seriyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, tansiyonun kendilerine sıçramasından endişe duyuyor. Öte yandan Rusya ve Çin, bölgede istikrarın korunması çağrısı yaparken, Avrupa Birliği tarafları itidal ve diyaloga davet etti. Hint Okyanusu'na açılan bu stratejik koridorun güvenliği, yalnızca bölgesel değil, küresel bir mesele haline gelmiş durumda. Enerji piyasalarındaki kırılganlık, Avrupa ve Asya ekonomilerini de olumsuz etkileyebilir.
Analistler, tarafların tam ölçekli bir savaştan kaçınmak için sınırlı çatışma stratejisi izlediğini, ancak bir yanlış adımın kontrol edilemez bir tırmanışa yol açabileceğini vurguluyor. Özellikle İran iç siyasetinde muhafazakarların yükselişi ve ABD'de başkanlık seçimlerine yaklaşılması, her iki tarafın da uzlaşma yerine güç gösterisini tercih etmesine neden oluyor. BM Güvenlik Konseyi'nin konuyu acilen görüşmesi beklenirken, Hürmüz Boğazı'nda seyir güvenliği için uluslararası donanmaların koordineli devriyeleri henüz hayata geçirilmiş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ithalatının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden sağladığı için bu bölgedeki istikrarsızlık doğrudan enerji maliyetlerini artırabilir. Ayrıca Türkiye, Irak'ın kuzeyinden Akdeniz'e uzanan enerji koridorlarına yatırım yaparken, Hürmüz'deki çatışma alternatif güzergahların stratejik değerini yükseltiyor. Ankara, ABD ve İran arasında arabuluculuk yapma potansiyeli taşısa da, Suriye ve Irak dosyalarındaki farklı pozisyonları bu rolü sınırlayabilir. Neticede, Türkiye'nin bölgesel istikrar için ABD ile koordinasyonunu sürdürmesi, enerji fiyatlarındaki dalgalanmayı hafifletebilir.
