Petrol tüccarları, küresel piyasaların neredeyse 'boş bir tankla' çalışmak üzere olduğunu belirterek uyarılarda bulunuyor; İran savaşının erken döneminde şok emici görevi gören stoklar, stratejik Hürmüz Boğazı'nın bir kez daha kapanmasıyla kritik seviyelere geriledi. Enerji analistleri, mevcut stok seviyelerinin sadece birkaç günlük küresel talebi karşılayabilecek durumda olduğunu, bu durumun petrol fiyatlarında hızlı bir yükselişe ve potansiyel bir arz krizine yol açabileceğini ifade ediyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği hayati bir geçit olarak öne çıkarken, son jeopolitik gerilimler su yolunun güvenliğini yeniden tehdit ediyor.
Gelişmenin arka planı: Stoklar tükeniyor
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, OECD ülkelerindeki ticari petrol stokları son bir yılda yüzde 15 oranında azalmış durumda. Stoklar, arz kesintilerine karşı bir tampon görevi görse de, mevcut seviyeler tarihsel olarak düşük. İran'ın Nisan ayında İsrail'e yönelik füze saldırısının ardından boğazın geçici olarak kapatılması, piyasaları sarsmış ancak stoklar sayesinde büyük bir kriz önlenmişti. Ancak analistler, bugün gelinen noktada bu tamponun neredeyse tamamen tükendiğini belirtiyor. Suudi Arabistan ve Irak'tan gelen ham petrolün büyük kısmı Hürmüz'den geçerken, boğazın kapalı kalması halinde Asya ve Avrupa'ya yapılan sevkiyatlar durabilir. Spot piyasalarda Brent petrol varil fiyatı hafta başında 92 doların üzerine tırmanırken, vadeli işlemlerde 100 dolar eşiği test ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Jeopolitik bir kriz
Hürmüz Boğazı'nın güvenliği, İran'ın bölgedeki askeri varlığı ve Husilerin Kızıldeniz'deki saldırıları nedeniyle daha da karmaşık bir hal alıyor. ABD Donanması ve müttefikleri boğazı açık tutmak için devriye gezerken, İran defalarca boğazı kapatma tehdidinde bulundu. Bu durum, küresel enerji piyasalarında bir 'Hürmüz risk primi' yaratıyor. Asya ekonomileri, özellikle Çin, Hindistan ve Japonya, ham petrol ihtiyaçlarının büyük kısmını bu rotadan karşılıyor. Boğazın kapanması halinde alternatif rotalar (örneğin Kızıldeniz-Süveyş) yetersiz kalabilir ve küresel büyüme yavaşlayabilir. OPEC+ ülkeleri fazla kapasiteye sahip olduklarını belirtse de, bu kapasitenin devreye sokulması zaman alacak. Enerji krizinin, Avrupa'nın Rus gazına bağımlılığından çıkış çabalarını da olumsuz etkilemesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, petrol ihtiyacının önemli bir kısmını Irak ve İran'dan sağlıyor; bu ülkelerden gelen ham petrol ve ürünlerin büyük bölümü Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi üzerinden taşınıyor. Boğazın kapanması, Türkiye'nin enerji arzında kesintiye yol açabilir ve akaryakıt fiyatlarına yansıyarak enflasyonist baskıları artırabilir. Ayrıca, Ceyhan'da bekleyen Irak petrolünün dünya piyasalarına açılması için gerekli deniz yolu erişimi de tehlikeye girebilir. Türkiye, bu krizi yönetmek için alternatif tedarikçilerle görüşmelere başlamalı ve stratejik stoklarını artırmalıdır. Bölgesel istikrarın bozulması, Türkiye'nin enerji merkezi olma hedeflerini olumsuz etkileyebilir.
