Donald Trump’ın “Project Freedom” adıyla Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak için başlattığı operasyonun ayrıntıları netleştikçe, Ortadoğu’daki güç dengelerinin yeniden şekillendiği bir tablo ortaya çıkıyor. ABD, bu girişimle hem askeri gücünü hem de bölgedeki ittifaklarını test ederken, Arap ülkelerinin Washington’a otomatik “evet” deme refleksinin sona erdiği bir dönemece girildiği anlaşılıyor. Plan, adından da anlaşılacağı gibi özgürlükçü bir söylemle sunulsa da, asıl hedefin ABD’nin azalan caydırıcılığını yeniden tesis etmek olduğu belirtiliyor. Ancak bölge ülkelerinin artık sorgusuz sualsiz ABD’nin yanında yer almadığı, kendi ulusal çıkarlarını önceledikleri bir dönem başlamış durumda.
Projenin Arka Planı: Caydırıcılığı Yeniden İnşa Çabası
Washington yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için askeri bir operasyon düzenlemenin ötesinde, bu hamle ile bölgedeki etkisini canlandırmayı amaçlıyor. Plan, ABD Donanması’nın beşinci filo bölgesindeki varlığına ve bölgede konuşlu kara-hava üslerine dayanıyor. Ancak son yıllarda ABD’nin Ortadoğu’daki askeri angajmanı, özellikle Çin ve Rusya’nın artan nüfuzu karşısında sorgulanır hale gelmişti. Örneğin, Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyonun Yemen’deki savaşı, ABD yapımı silahlara olan bağımlılığı dahi sorgulamalarına yol açtı.
“Project Freedom” isimli girişim, aslında Trump döneminde duyurulan ancak uygulamaya konulamayan bir stratejinin parçası. Enerji pazarındaki son fiyat dalgalanmaları ve İran’ın Hürmüz üzerindeki tehditleri, ABD’yi harekete geçirmeye itti. Ancak bölge ülkeleri, ABD’nin askeri gücüne güvenmekle birlikte, kendi güvenliklerini yeniden tanımlama arayışındalar. Artık her saldırıda ABD’den yardım beklemek yerine, çok taraflı mekanizmalar geliştirmeye çalışıyorlar.
Bölgesel Boyut: Arap Devletlerinin “Evet”i Sorgulanıyor
Ortadoğu’daki geleneksel ittifakların dönüştüğü bir süreçte, Arap ülkelerinin ABD’ye yanıt verme biçimleri değişiyor. Örneğin, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), daha bağımsız bir dış politika izleyerek Çin ve Rusya ile de ilişki kuruyor. Suudi Arabistan ise, ABD’nin insan hakları eleştirilerine rağmen, Pekin’le enerji anlaşmaları imzalamaktan çekinmiyor. Bu eğilim, “Project Freedom” gibi operasyonlarda bölge ülkelerinin doğrudan yer almayı reddetmesiyle kendini gösteriyor.
Analistler, bu değişimin arkasında yatan nedenlerin, ABD’nin Irak’tan çekilme biçimi, Afganistan’daki hezimeti ve İran nükleer anlaşması konusundaki tutarsızlıkları olduğunu belirtiyor. Arap monarşileri, Washington’un uzun vadede bölgeden çekilme riskine karşı alternatif arayışlara yöneliyor. Dolayısıyla “Project Freedom”, ABD için bir ittifah sınavı haline gelmiş durumda: Eğer bölge ülkeleri operasyonu desteklemezse, ABD’nin Ortadoğu’daki liderlik konumu daha da zayıflayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı’na yönelik bu girişim, doğrudan Türkiye’yi ilgilendirmese de, enerji arz güvenliği ve bölgesel güç dengeleri açısından dolaylı etkiler yaratacaktır. Türkiye, enerjisinin önemli bir kısmını ithal ettiği için, boğazlardaki tıkanma petrol ve doğalgaz fiyatlarını yükselterek ekonomiyi etkileyebilir. Ayrıca, ABD’nin bölgede zayıflayan liderliği, Türkiye gibi bölgesel aktörlerin inisiyatif almasını kolaylaştırabilir. Ancak Ankara’nın, Arap ülkelerinin Washington’a artan mesafeli tutumunu kendi lehine çevirmesi için dengeli bir diplomasi izlemesi gerekecektir.
