ABD’nin İran’a yönelik gerçekleştirdiği son hava saldırılarının ardından stratejik Hürmüz Boğazı’ndan günlük gemi geçiş sayısı yarı yarıya azaldı. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu dar su yolu, küresel ekonomi için hayati öneme sahip. ABD ile İran arasındaki gerilim, iki ülkenin Umman’daki bir deniz koridorunun kullanımı konusunda anlaşmazlığa düşmesiyle daha da tırmandı. Uzmanlar, bu durumun petrol fiyatlarında sert yükselişlere ve tedarik zincirlerinde aksamalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı: Hürmüz Boğazı ve ABD-İran gerilimi
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Umman Denizi’ni birbirine bağlayan ve İran’ın güney kıyıları ile Umman arasında yer alan kritik bir geçiş noktasıdır. Dünya ham petrolünün yaklaşık %20’si bu boğazdan tankerlerle taşınmaktadır. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi büyük petrol üreticilerinin ihracatı bu rotaya bağımlıdır.
ABD’nin son askeri operasyonları, İran’ın boğazdaki gemi geçişlerini engelleme veya taciz etme girişimlerine karşı bir misilleme olarak değerlendiriliyor. İran yönetimi, ABD’nin bölgedeki varlığına ve yaptırımlarına tepki olarak boğazı kapatma tehdidinde bulunmuştu. Ancak bu kez, taraflar arasındaki anlaşmazlık Umman’da bulunan ortak bir deniz koridorunun kullanımına ilişkin. İran, bu koridorun kendi egemenlik haklarını ihlal ettiğini iddia ederken, ABD uluslararası deniz hukukuna uygun olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Petrol fiyatları ve ticaret yolları
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin azalması, küresel petrol fiyatlarında anında yükselişe neden oldu. Brent petrol varil başına 85 doların üzerine çıkarak son altı ayın en yüksek seviyesini gördü. Uzmanlar, eğer gerilim devam ederse fiyatların 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, özellikle enerji ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkeler için ciddi ekonomik zorluklar yaratabilir.
Bunun yanı sıra, boğazdan geçen sadece petrol değil; sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) taşıyan gemiler de bu rotayı kullanıyor. Katar, dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından biri olarak, bu boğaz üzerinden Asya ve Avrupa pazarlarına gaz gönderiyor. Geçişlerin aksaması, doğalgaz fiyatlarını da yukarı çekebilir. Küresel tedarik zincirleri zaten pandemi ve Ukrayna savaşı nedeniyle kırılgan bir durumdayken, bu yeni kriz daha da derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere doğrudan duyarlıdır. Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artış, cari açığı büyütebilir ve enflasyonist baskıları artırabilir. Ayrıca, alternatif enerji koridorları arayışında olan Ankara, bu krizin Orta Doğu’daki istikrarsızlığı daha da kötüleştirmesinden endişe duymaktadır. Türkiye’nin Katar ile yakın ilişkileri ve Hint-Arap ticaret yollarına olan ilgisi, bu krizin bölgesel güvenlik boyutunu da öne çıkarmaktadır. Sonuç olarak, Hürmüz krizi Türkiye’nin enerji güvenliği ve dış politika stratejileri açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişmedir.
