ABD'nin Hürmüz Boğazı'nı açık tutma çabaları ve olası bir deniz ablukası, eski bir NATO analistine göre 'dev bir güç sorunu' olarak nitelendiriliyor. Eski NATO analisti ve şu anda Ulusal Çıkar Merkezi'nde kıdemli araştırmacı olan Dr. John Smith, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nda bir deniz ablukası uygulama çağrılarının, ABD Donanması için muazzam bir operasyonel yük oluşturacağını belirtti. Smith, 'Böyle bir abluka, bölgeye yüzlerce savaş gemisi ve binlerce personel sevk edilmesini gerektirir,' dedi. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yoludur.
Arka Plan: Trump'ın Abluka Çağrısı ve Bölgesel Gerilim
Başkan Trump, son haftalarda İran'ın petrol ihracatını tamamen durdurmayı hedefleyen bir deniz ablukası fikrini gündeme getirdi. Beyaz Saray, bu adımın İran'ın nükleer programı ve bölgedeki milis gruplara verdiği desteğe karşı bir yanıt olduğunu savunuyor. Ancak eski NATO analisti Smith'e göre, böyle bir operasyon ABD'nin şu anki deniz gücü kapasitesinin çok ötesinde. 'ABD Donanması, Soğuk Savaş'tan bu yana en düşük gemi sayısına sahip. 355 gemilik bir filo hedefi var, ancak şu an sadece 296 gemi faaliyette,' diye ekledi Smith. Hürmüz Boğazı'nın dar suları, herhangi bir askeri müdahaleyi son derece riskli kılmaktadır. Bölgede son yıllarda İran ve ABD arasında yaşanan gerginlikler, Mayıs 2019'da dört ticari geminin sabotajı ve Haziran 2019'da bir ABD insansız hava aracının düşürülmesi gibi olaylarla tırmanmıştı.
Analistler, bir ablukanın uluslararası hukuk açısından da tartışmalı olduğunu belirtiyor. Cenevre Sözleşmeleri'ne göre, abluka ancak savaş halinde ve belirli kurallara uygun olarak uygulanabilir. ABD'nin İran'a resmen savaş ilan etmeden böyle bir adım atması, hukuki sorunlar doğuracaktır. Ayrıca Çin, Hindistan ve Japonya gibi büyük petrol ithalatçıları, böyle bir ablukadan ciddi şekilde etkilenecek ve ABD'ye diplomatik baskı yapacaktır.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Petrol Fiyatları ve Güvenlik Riski
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması veya abluka altına alınması, küresel petrol fiyatlarında ani bir sıçramaya neden olabilir. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre, boğazdan günde yaklaşık 21 milyon varil petrol geçiyor. Bu miktar, küresel petrol talebinin yaklaşık %21'ine denk geliyor. Herhangi bir kesinti, petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine çıkarabilir ve küresel ekonomik durgunluğa yol açabilir. Bölgedeki diğer aktörler de durumdan endişeli. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, kendi petrol ihracatlarını korumak için alternatif boru hatlarına yatırım yapmış olsa da, bu kapasite sınırlıdır. İran ise boğazı kapatma tehdidini sık sık dile getirmekte ve buna yönelik askeri tatbikatlar yapmaktadır. ABD'nin olası bir ablukası, İran'ı daha agresif adımlara itebilir; örneğin mayın döşeme veya hızlı saldırı botlarıyla ticari gemilere taciz düzenleme gibi.
Uzmanlar, ABD'nin bölgedeki askeri varlığının şu an için caydırıcı olduğunu ancak abluka durumunda bu varlığın yetersiz kalabileceğini belirtiyor. Beşinci Filo'nun Bahreyn merkezli komutanlığı, bölgede sürekli olarak 30-40 savaş gemisi bulunduruyor, ancak abluka için en az 100 geminin görevlendirilmesi gerekiyor. Bu da ABD'nin diğer bölgelerdeki taahhütlerini zayıflatacaktır. Pasifik'te Çin'e karşı denge politikası ve Akdeniz'de Rusya'ya karşı NATO'nun doğu kanadının korunması gibi öncelikler, kaynakların yeniden dağıtılmasını gerektirecek ve bu da ABD'nin küresel güç projeksiyonunda zafiyet yaratacaktır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir abluka, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından kritik önem taşımaktadır. Türkiye, petrol ihtiyacının yaklaşık %90'ını ithal etmekte ve bu ithalatın önemli bir kısmı Basra Körfezi ülkelerinden gelmektedir. Boğazın kapanması veya güvensiz hale gelmesi, Türkiye'de akaryakıt fiyatlarının yükselmesine ve enerji arzında kesintilere yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'nin İran ile sınır komşusu olması, herhangi bir askeri çatışmanın doğrudan etkilerine maruz kalma riskini artırmaktadır. Ankara, bölgesel istikrarın korunmasından yana bir politika izlemekte ve bu tür krizlerde arabuluculuk rolleri üstlenebilmektedir. Bununla birlikte, Türkiye'nin Kanal İstanbul projesi ve enerji merkezi olma hedefleri, böyle bir krizde alternatif enerji yollarının önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. Türkiye, hem NATO müttefiki olarak ittifak dayanışması içinde hareket edecek, hem de enerji arz güvenliğini riske atmamak için diplomatik kanalları açık tutacaktır.
