Hong Kong’un rekabet otoritesi, ihale hilelerini (bid-rigging) suç kapsamına almak için eylül ayı gibi erken bir tarihte yasa teklifi sunmayı planlıyor. Bu adım, hükümetin yıl sonuna kadar meclise yasa değişikliği sunmasının önünü açacak. Girişim, kentte son yılların en ölümcül yangını olan ve 42 kişinin hayatını kaybettiği Nisan 2024’teki Yau Tsim Mong yangınının ardından geldi. Yangında kullanılan inşaat malzemeleri ve kaçak tadilatlar, ihale süreçlerindeki usulsüzlükleri gündeme taşımıştı. Rekabet Komisyonu Başkanı Kıdemli Hukuk Danışmanı Jat Sew-tong, konuyla ilgili olarak teklifin taslak çalışmalarının tamamlandığını ve kamuoyu görüşüne sunulacağını belirtti.
Arka plan: Yangın ve düzenleme ihtiyacı
Nisan 2024’te Hong Kong’un Yau Tsim Mong semtindeki bir binada çıkan yangın, 42 kişinin ölümüne ve 80’den fazla kişinin yaralanmasına neden oldu. Yangının ardından yapılan incelemeler, binadaki yangın güvenliği önlemlerinin yetersiz olduğunu ve tadilat işlemlerinin usulsüz ihale yoluyla yapıldığını ortaya çıkardı. Rekabet Komisyonu, bu olayın ardından ihale hilelerinin suç sayılması için çalışmalara hız verdi. Jat Sew-tong, yaptığı açıklamada, “İhale hileleri, yalnızca rekabeti bozmakla kalmaz, aynı zamanda can ve mal güvenliğini de tehdit eder. Bu tür eylemlerin caydırıcılığını artırmak için cezai yaptırımlar şart” dedi. Mevcut düzenlemelerde ihale hileleri idari para cezasına tabi iken, yeni teklifle hapis cezası da gündeme gelecek. Teklifin, inşaat, altyapı ve kamu ihalelerinde yoğunlaşması bekleniyor.
Hong Kong’da ihale hileleri özellikle inşaat sektöründe yaygın. 2021 yılında Rekabet Komisyonu, bir grup inşaat firmasının kamu ihalelerini fiyat sabitleme yoluyla manipüle ettiğini tespit etmişti. Ancak mevcut yasa, bu tür ihlallere sadece para cezası öngörüyor. Yeni düzenleme ile birlikte, ihlal edenlere 7 yıla kadar hapis cezası verilmesi planlanıyor. Ayrıca, şirketlerin ihale süreçlerinde şeffaflığı artırmak için dijital izleme sistemlerinin kurulması da teklifte yer alıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hong Kong’un bu adımı, Asya-Pasifik bölgesinde ihale hilelerine karşı mücadelede önemli bir örnek teşkil ediyor. Çin anakarasında ihale hileleri 1997’den beri suç sayılırken, Hong Kong bu konuda geride kalmıştı. Özellikle Makao ve Tayvan gibi diğer Çin bölgeleri de benzer düzenlemeleri değerlendiriyor. Küresel ölçekte ise OECD ve Dünya Bankası, ihale hilelerinin gelişmekte olan ülkelerde yılda 2 trilyon dolara varan kayba yol açtığını tahmin ediyor. Hong Kong’un düzenlemesi, uluslararası şirketlerin bölgedeki yatırım kararlarını etkileyebilir; zira daha sıkı kurallar, yolsuzluk riskini azaltarak yatırım ortamını iyileştirebilir. Ancak bazı uzmanlar, cezai yaptırımların aşırı caydırıcı olabileceği ve küçük işletmeleri olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hong Kong’un ihale hilelerini suç sayma girişimi, Türkiye için de önemli bir referans olabilir. Türkiye’de kamu ihalelerinde yaşanan usulsüzlükler ve yangın güvenliği eksiklikleri, özellikle büyük kentlerde can kayıplarına yol açmaktadır. 2023’teki Kahramanmaraş depremlerinde olduğu gibi, ihale usulsüzlükleri ve denetim eksiklikleri felaketlerin boyutunu artırmıştır. Hong Kong modeli, Türkiye’nin ihale süreçlerinde şeffaflığı artırmak ve cezai yaptırımları güçlendirmek için bir örnek teşkil edebilir. Ayrıca, Türk inşaat firmalarının Hong Kong ve Asya pazarındaki faaliyetleri göz önüne alındığında, bu düzenlemeler Türk şirketlerinin uluslararası standartlara uyum sağlamasını zorunlu kılacaktır. Bu gelişme, Türkiye’nin kendi mevzuatını gözden geçirmesi için bir fırsat olarak değerlendirilebilir.
