İran destekli Lübnanlı Hizbullah ve Filistinli Hamas, İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze törenlerine üst düzey heyetler gönderdi. Tahran'da düzenlenen törenlerde Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah'ın özel temsilcisi ile Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Haniyeh bir araya geldi. Törenler, İran'ın bölgesel müttefiklerinin birliğini ve Hamaney'in mirasını vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı
Ayetullah Ali Hamaney, 1989'dan bu yana İran'ın en yüksek dini ve siyasi otoritesiydi. 85 yaşında hayatını kaybeden Hamaney, İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikalarına yön verdi. Cenaze törenleri, İran Devrimi'nin 1979'dan bu yana en büyük dini ayinlerinden biri haline geldi. Hizbullah, 1980'lerden beri İran'dan askeri ve mali destek alıyor; Hamas ise 1990'lardan bu yana Tahran ile yakın ilişkiler geliştirdi. Törenlere katılım, İran'ın liderlik boşluğu döneminde müttefiklerinin desteğini gösterme amacı taşıyor.
İran Anayasası'na göre, Hamaney'in halefi Uzmanlar Meclisi tarafından belirlenecek. Öne çıkan adaylar arasında Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Hamaney'in oğlu Mücteba Hamaney bulunuyor. Bu süreç, İran iç siyasetinde muhafazakarlar ve ılımlılar arasındaki güç mücadelesini derinleştirebilir. Cenaze törenleri, bölgesel aktörlere İran'ın istikrarını koruduğu mesajını veriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hamaney'in ölümü, Ortadoğu'daki güç dengelerini etkileme potansiyeli taşıyor. İran, Suriye iç savaşı, Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiler ve Filistinli gruplar üzerindeki nüfuzuyla bölgesel bir aktör. Hizbullah ve Hamas'ın cenazeye katılımı, 'direniş ekseni'nin dayanışmasını sergiliyor. ABD ve İsrail, İran'ın liderlik değişimini yakından izliyor. Washington, İran nükleer anlaşmasının geleceği konusunda belirsizliğini korurken, Tahran'ın yeni liderinin bölgesel politikaları şekillendirecek. Suudi Arabistan ve BAE gibi rakip ülkeler, İran'da istikrarın korunmasını umuyor.
Çin ve Rusya, İran ile stratejik ortaklıklarını sürdürüyor. Cenaze törenleri, bu ülkelerin İran ile angajmanının devam ettiğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Ortadoğu politikası açısından önemlidir. İran, Türkiye ile Suriye, Irak ve Kafkaslar'da rekabet halindedir. Hamaney'in ölümü, İran iç siyasetinde istikrarsızlık yaratırsa, Ankara'nın bölgesel nüfuzu artabilir. Ancak Hizbullah ve Hamas'ın cenazeye katılımı, İran'ın müttefikleri üzerindeki etkisinin devam ettiğini gösteriyor. Türkiye, Filistin meselesinde İran ile rekabet ediyor; Hamas'ın Tahran'a yakınlığı, Ankara'nın Gazze politikalarını etkileyebilir. İran'da yeni liderlik, Türkiye-İran ticari ilişkilerini (doğalgaz, sanayi) de şekillendirecek. Ankara'nın bölgesel gelişmeleri yakından takip etmesi gerekiyor.
