Hint Okyanusu'nda Hintli denizcilerin bulunduğu ticari gemilere yönelik artan saldırılar ve İran'ın deniz güvenliği için talep ettiği 'hizmet ücreti', bu hafta Sri Lanka'da düzenlenecek Hint Okyanusu Kıyı Birliği (IORA) toplantısında öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor. Hindistan'ın dönem başkanlığını yürüttüğü IORA'nın tüzüğü, üyelerin bölgesel iş birliği dışındaki konuları gündeme getirmesini resmen yasaklasa da, Hindistan'ın mevcut jeopolitik ortamda bu forumu deniz alanındaki endişelerini dile getirmek için kullanabileceği belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı: Hint Okyanusu'nda artan gerilim
Hint Okyanusu, küresel ticaretin yaklaşık %80'ini taşıyan hayati bir deniz yolu olarak kabul ediliyor. Son aylarda Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılarının yanı sıra, Somali korsanlığının yeniden canlanması ve İran'ın bazı gemilere el koyması, bölgedeki güvenlik risklerini artırdı. Özellikle Hintli denizcilerin çalıştığı gemilerin hedef alınması, Hindistan'ı doğrudan etkiliyor. Hindistan, deniz ticaretinin %90'ını deniz yoluyla gerçekleştiriyor ve Hintli denizciler küresel ticaret filosunun önemli bir kısmını oluşturuyor.
İran'ın ise geçtiğimiz aylarda Hürmüz Boğazı'nda devriye gezen gemiler için 'hizmet ücreti' talep etmesi, uluslararası deniz hukukuna aykırı bir uygulama olarak eleştiriliyor. İran, bu ücretin boğazın güvenliğini sağlama amaçlı olduğunu savunurken, ABD ve müttefikleri bunu bir 'haraç' olarak nitelendiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Hindistan'ın IORA stratejisi
IORA, 23 üye ülke ve 11 diyalog ortağından oluşan, bölgesel ekonomik iş birliğini teşvik etmeyi amaçlayan bir platform. Ancak tüzüğüne rağmen, Hindistan'ın toplantıda deniz güvenliği konusunu dolaylı yollarla gündeme getirmesi bekleniyor. Uzmanlar, Hindistan'ın özellikle Husilerin saldırıları ve İran'ın ücret talebi gibi konularda ortak bir bildiri veya eylem planı çağrısı yapabileceğini belirtiyor. Bu, Hindistan'ın bölgesel liderlik rolünü pekiştirme çabası olarak da yorumlanıyor.
Öte yandan, Çin'in Hint Okyanusu'ndaki artan etkinliği de Hindistan'ın endişeleri arasında. IORA toplantısı, Hindistan'a bu konuyu gündeme taşıma fırsatı verebilir. Ancak Çin'in de IORA'nın diyalog ortakları arasında olduğu ve Hindistan'ın doğrudan bir suçlamada bulunmasının zor olduğu ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hint Okyanusu'na doğrudan kıyısı olmamakla birlikte, bu bölgedeki gelişmeler küresel ticaret ve enerji güvenliği açısından önem taşıyor. Türkiye'nin enerji ithalatının büyük bir kısmının geçtiği deniz yollarının güvenliği, doğrudan ekonomik çıkarlarını etkiliyor. Ayrıca Türkiye, Hint Okyanusu'nda Somali korsanlığına karşı mücadelede NATO ve AB görevlerine katılmış, Somali'de deniz güvenliği eğitimleri vermiştir. IORA toplantısında alınacak kararlar, Türkiye'nin bölgedeki deniz ticareti ve enerji arz güvenliği için kritik olabilir. Türkiye, bu tür platformlarda söz sahibi olmasa da, sonuç bildirgeleri uluslararası deniz hukukunun korunması açısından bağlayıcı olmasa da yol göstericidir. Türkiye’nin bu gelişmeleri yakından izlemesi ve gerektiğinde ulusal çıkarlarını koruyacak adımlar atması önemlidir.
