Hindistan hükümeti, insan hakları aktivisti Jaswant Singh Khalra'nın hayatını konu alan 'Satluj' adlı filmi yasakladı. Film, 1980'ler ve 1990'larda Pencap'ta ayrılıkçı isyanı bastırmak için düzenlenen operasyonlarda kaybolan binlerce kişinin öyküsünü anlatıyor. Khalra, bu dönemde polis ve ordu tarafından yasadışı şekilde öldürülen ya da kaybedilen kişilerin listesini çıkarmış ve Pencap İnsan Hakları Komisyonu'na sunmuştu. Film, Khalra'nın çalışmalarını ve bu süreçte karşılaştığı engelleri konu alıyor. Yönetmenliğini Gurvinder Singh'in yaptığı yapım, henüz resmi bir gösterim yapamasa da uluslararası festivallerde ilgi gördü.
Gelişmenin arka planı
Jaswant Singh Khalra, 1990'ların başında Pencap'taki insan hakları ihlallerini belgeleyen bir aktivistti. Khalra, 1995 yılında kayıpların sayısını 25.000 olarak açıklamış ve Hindistan Yüksek Mahkemesi'ne başvurarak soruşturma başlatılmasını sağlamıştı. Ancak aynı yıl kimliği belirsiz kişilerce kaçırılmış ve öldürülmüştü. 'Satluj' filmi, Khalra'nın bu mücadelesini ve onun ölümüyle sonuçlanan süreci anlatıyor. Film, Khalra'nın oğlu Navkiran Singh'in rol aldığı ve babasının çalışmalarını yeniden canlandırdığı bir yapım. Hindistan hükümeti, filmin toplumsal huzuru bozabileceği gerekçesiyle sansür kurulundan onay almasını engelledi. Sansür kurulu, filmin gösterilmesi durumunda şiddet olaylarının tetiklenebileceğini savunuyor.
Film yapımcıları ise bu kararın ifade özgürlüğüne aykırı olduğunu ve insan hakları ihlallerinin üzerinin örtülmesi anlamına geldiğini belirtiyor. 'Satluj', Khalra'nın başlattığı kampanyayı ve Pencap'taki kayıp kişiler dosyasını yeniden gündeme getiriyor. Film, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından da takip ediliyor ve Hindistan'ın insan hakları sicilini sorgulatan bir belgesel olarak nitelendiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hindistan'da film sansürü, özellikle siyasi açıdan hassas konuları işleyen yapımlar için sıkça gündeme geliyor. 2019'da Kerala'daki kayıp kişiler ve 2022'de Gujarat depremiyle ilgili filmler de benzer kısıtlamalarla karşılaşmıştı. 'Satluj' filmi, Pencap'taki isyan döneminin travmatik anılarını canlandırması nedeniyle Sih toplumu içinde de farklı tepkilere yol açıyor. Bazı Sih grupları filmin Hindistan karşıtı propagandaya dönüşmesinden endişe ederken, insan hakları savunucuları filmin yayınlanmasının geçmişle yüzleşme açısından önemli olduğunu vurguluyor. Uluslararası alanda, bu tür sansür kararları Hindistan'ın demokratik imajına gölge düşürüyor. Avrupa Birliği ve ABD'deki insan hakları örgütleri, Hindistan'ı ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü konusunda uyarıyor.
Pencap'taki isyan ve sonrasındaki insan hakları ihlalleri, Hindistan'ın iç siyasetinde hala derin yaralar bırakan bir konu. 1984'teki Altın Tapınak Operasyonu ve sonrasındaki olaylar, Sih toplumu ile Hindistan hükümeti arasında güvensizliğe neden olmuştu. 'Satluj' filmi, bu hassas dönemi tekrar gündeme getirerek hem geçmişle yüzleşmeyi hem de günümüzdeki insan hakları tartışmalarını tetikliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hindistan'daki film sansürü ve ifade özgürlüğü tartışmaları, Türkiye'deki benzer konularla paralellik gösteriyor. Türkiye de geçmiş dönemlerde yaşanan insan hakları ihlallerine ilişkin film ve belgesellerin sansürlenmesiyle gündeme gelmişti. Bu tür sansür kararları, uluslararası kamuoyunda ülkelerin demokratik standartlarına yönelik eleştirileri artırıyor. Türkiye'nin de içinde bulunduğu bölgesel ve küresel bağlamda, ifade özgürlüğü ile güvenlik endişeleri arasındaki denge, birçok ülke için hassas bir konu olarak öne çıkıyor. 'Satluj' filmi örneği, benzer geçmişe sahip ülkeler için geçmişle yüzleşmenin önemini ve zorluğunu bir kez daha hatırlatıyor.
