Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Endonezya Devlet Başkanı Prabowo Subianto, Endonezya’nın Orta Cava bölgesindeki UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Prambanan Hindu tapınak kompleksini birlikte ziyaret etti. Ziyaret sırasında Hindistan ve Endonezya, bir gün önce tapınak kompleksinin korunması ve restorasyonu için Hindistan’ın teknik ve mali desteğiyle bir proje başlatılmasına yönelik Niyet Mektubu (Letter of Intent) imzaladı. Bu iş birliği, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin 75. yılına denk gelirken, kadim kültürel bağların ve ortak Hindu-Budist mirasının altını çiziyor.
Gelişmenin Arka Planı: Tarihi ve Kültürel Bağlam
Prambanan, 9. yüzyılda inşa edilmiş ve Shiva'ya adanmış bir Hindu tapınak kompleksidir. Endonezya’daki en büyük Hindu tapınağı olan yapı, 1991’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. 2006’daki Yogyakarta depreminde ağır hasar gören kompleks, uluslararası destekle restore ediliyor. Hindistan’ın bu projeye dahil olması, iki ülkenin kültürel diplomasi alanındaki güçlü iş birliğini yansıtıyor. Hindistan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre, anlaşma kapsamında Hint uzmanlar restorasyon çalışmalarına danışmanlık yapacak ve yerel zanaatkarlara eğitim verecek. Ayrıca, Hindistan’ın Korunan Anıtlar ve Arkeolojik Alanlar Yasası kapsamındaki deneyiminin paylaşılması öngörülüyor.
Modi ve Subianto’nun tapınak ziyareti, sembolik bir anlam taşıyor. İki lider, tapınağın ana avlusunda birlikte yürüyerek basına poz verdi ve geleneksel Cava dans gösterisini izledi. Endonezya Devlet Başkanı Subianto, ziyaret sırasında yaptığı konuşmada, “Bu anlaşma, sadece taşları onarmakla ilgili değil; iki halk arasındaki manevi ve kültürel köprüleri güçlendirmekle ilgilidir” ifadelerini kullandı. Hindistan Başbakanı Modi ise, “Hint Okyanusu’nun iki kıyısındaki kadim uygarlıkların kardeşliği, bugün somut bir iş birliğine dönüşüyor” dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Hint-Pasifik’te Stratejik Ortaklık
Prambanan ziyareti, Hindistan ve Endonezya arasındaki kapsamlı stratejik ortaklığın bir parçası. İki ülke, Hint-Pasifik bölgesinde deniz güvenliği, ticaret ve bağlantısallık konularında yakın iş birliği yapıyor. 2023’te 30 milyar doları aşan ikili ticaret hacmi, savunma iş birlikleri ve ortak askeri tatbikatlar bu ilişkinin temelini oluşturuyor. Kültürel diplomasi ise, özellikle ASEAN ülkeleriyle ilişkilerde Hindistan’ın yumuşak gücünü pekiştiriyor.
Uzmanlar, bu anlaşmanın Hindistan’ın “Mirasa Dayalı Diplomasi” (Heritage Diplomacy) stratejisinin bir parçası olduğunu belirtiyor. Hindistan, geçmişte Kamboçya’daki Angkor Wat ve Laos’taki Vat Phou tapınaklarının restorasyonuna da katkıda bulunmuştu. Prambanan projesi, Hindistan’ın bölgedeki kültürel nüfuzunu artırırken, Çin’in altyapı ve kalkınma odaklı Kuşak ve Yol Girişimi’ne (BRI) alternatif bir model sunuyor. Ayrıca, Endonezya’nın Nusantara’daki yeni başkent projesi ve kültürel mirasın korunması arasındaki denge, bu iş birliğinin önemini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hindistan-Endonezya kültürel iş birliği, Türkiye’nin Asya-Pasifik bölgesindeki açılım politikası için örnek teşkil edebilir. Türkiye, 2023’te “Asya’ya Açılım” vizyonu kapsamında Endonezya ve Hindistan ile kültürel diplomasi alanında benzer adımlar atabilir. Özellikle Türkiye’nin İslami ve Osmanlı mirasını vurgulayan kültürel diplomasisi, Güneydoğu Asya’da farklı bir alan bulabilir. Ancak, Türkiye’nin bölgedeki ekonomik ve diplomatik varlığını artırması için somut projelere ve uzun vadeli taahhütlere ihtiyacı var. Bu bağlamda, Prambanan anlaşması, kültürel iş birliğinin dış politikada nasıl bir araç olarak kullanılabileceğine dair önemli bir örnek sunuyor.
