ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in NATO müttefiklerine yönelik son eleştirileri, Avrupalı liderlerin halihazırda uygulamakta olduğu savunma politikalarıyla örtüşmüyor. Hegseth, Avrupa genelindeki mevkidaşlarına yaptığı çağrılarda, NATO üyesi ülkelerin gayri safi yurt içi hasılasının (GSYİH) yüzde 2'sini savunmaya ayırma taahhüdünü tam olarak yerine getirmediklerini vurguluyor. Ancak birçok Avrupa ülkesi, özellikle Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşının ardından savunma bütçelerini önemli ölçüde artırmış durumda. Polonya, 2024 yılı itibarıyla GSYİH'sının yüzde 4'ünden fazlasını savunmaya ayırarak NATO'nun en yüksek harcama yapan üyesi konumuna gelirken; Baltık ülkeleri Estonya, Letonya ve Litvanya da yüzde 3'ün üzerinde harcama yapıyor. Almanya ise ilk kez yüzde 2 hedefine ulaşarak 70 milyar doları aşan bir savunma bütçesiyle dikkat çekiyor.
Hegseth'in Çağrıları ve Avrupa'nın Tepkisi
Hegseth, Avrupa temasları sırasında NATO'nun yük paylaşımı konusunda daha fazla çaba gösterilmesi gerektiğini belirtse de, Avrupalı liderler bu eleştirileri kendi attıkları adımlarla karşılıyor. Örneğin, Norveç Savunma Bakanı Bjørn Arild Gram, ülkesinin 2024'te savunma harcamalarını GSYİH'nın yüzde 2'sine çıkardığını ve 2030'a kadar bu oranı yüzde 2,7'ye yükseltmeyi planladığını açıkladı. Benzer şekilde, Danimarka da savunma bütçesini 2023-2024 döneminde önemli ölçüde artırarak yüzde 2 sınırını aştı. Hegseth'in bu gelişmeleri görmezden gelmesi, Washington ile Avrupa başkentleri arasında bir kopukluk olduğu yorumlarına yol açıyor. Aslında, NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'in 2023'te yayımladığı yıllık rapora göre, ittifakın 31 üyesinden 18'i yüzde 2 hedefini karşılıyor veya aşıyor; bu sayı 2021'de sadece 10'du. Yani Avrupa zaten somut adımlar atıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Ukrayna Savaşı ve Güvenlik Dinamikleri
Hegseth'in bu çıkışı, Ukrayna savaşının devam ettiği ve Avrupa güvenliğinin yeniden şekillendiği bir döneme denk geliyor. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırıları, NATO'nun doğu kanadındaki ülkeleri savunma harcamalarını artırmaya itti. Polonya ve Baltık ülkeleri, Rus tehdidine karşı askeri varlıklarını güçlendirirken; Almanya, Bundeswehr'in modernizasyonu için 100 milyar euroluk özel bir fon oluşturdu. Bu bağlamda Hegseth'in eleştirileri, Avrupa'nın bu çabalarını küçümser nitelikte algılanıyor. Öte yandan, ABD'nin kendi savunma harcamaları GSYİH'sının yüzde 3,5'ine yakın seyrediyor; bu da Washington'un yük paylaşımı konusunda Avrupa'dan daha fazlasını beklediği anlamına geliyor. Ancak Avrupalı liderler, ABD'nin Çin ve Hint-Pasifik bölgesine odaklanırken Avrupa'nın kendi güvenliğine daha fazla yatırım yapması gerektiğini kabul ediyor. Hegseth'in üslubu ise bu kabulü baltalayarak ittifak içinde gereksiz bir gerilim yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun en büyük ikinci ordusuna sahip üyesi olarak savunma harcamaları konusunda yıllardır yüzde 2 hedefinin üzerinde bir oran yakalıyor. 2024 itibarıyla savunma bütçesi GSYİH'sının yaklaşık yüzde 2,2'sine denk geliyor. Bu durum, Türkiye'nin ittifak içinde sorumluluk sahibi bir müttefik olduğunu gösteriyor. Ancak Hegseth'in bu çıkışı, ABD'nin Türkiye'den beklentilerini de yeniden gündeme getirebilir. Özellikle F-35 programından çıkarılma ve S-400 krizi gibi konular, Türkiye-ABD ilişkilerinde hassas bir denge oluşturuyor. Hegseth'in seslendiği Avrupalı müttefiklerin mevcut çabalarını görmezden gelmesi, Türkiye gibi savunma harcamalarını artırmış ülkelerin katkılarının da yeterince takdir edilmediği izlenimini yaratabilir. Bölgesel düzeyde ise bu tür tartışmalar, NATO'nun doğu kanadındaki caydırıcılık çabalarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye, Karadeniz'deki güvenlik dinamikleri ve Ukrayna savaşındaki arabuluculuk rolüyle ittifakın istikrarına katkı sağlarken, Washington'un bu tür söylemleri Ankara'nın NATO içindeki konumunu yeniden değerlendirmesine yol açabilir.
