ABD Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi (HASC), 2027 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası’nı (FY27 NDAA) kabul ederek askeri teçhizatta onarım hakkı (right to repair) düzenlemelerine yönelik önemli bir adım attı. Komite üyesi Demokrat Milletvekili Maggie Goodlander (New Hampshire), bu hükümlerin “süreçleri kolaylaştıracağını, bürokrasiyi azaltacağını ve askerlerin teçhizatı tamir etmesini imkânsız kılan boşlukları kapatacağını” belirtti.
Tasarının Kapsamı ve Hedefleri
HASC tarafından kabul edilen FY27 NDAA, ABD Savunma Bakanlığı’na bağlı birimlerin kullandığı silah sistemleri, araçlar, iletişim ekipmanları ve diğer askeri teçhizatın bakım ve onarımında özel sektör kısıtlamalarını azaltmayı amaçlıyor. Tasarı, orijinal ekipman üreticilerinin (OEM) askeri teçhizatın onarımı için gerekli parçaları, yazılım güncellemelerini ve teknik dokümanları üçüncü taraf tamir atölyelerine ve doğrudan askeri birimlere sağlamasını zorunlu kılıyor.
Goodlander, yaptığı açıklamada mevcut durumda askeri personelin karşılaştığı engellere dikkat çekti: “Askerlerimiz sahada bir ekipman arızasıyla karşılaştığında, çoğu zaman onarım için üreticiye bağımlı kalıyorlar. Bu da operasyonel kabiliyeti ciddi şekilde kısıtlıyor ve lojistik maliyetleri artırıyor. Onarım hakkı düzenlemesi, bu sorunu kökünden çözecek.”
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD’nin askeri teçhizatta onarım hakkına yönelik bu hamlesi, küresel savunma sanayii için yeni bir dönemin habercisi olabilir. ABD; NATO müttefikleri, beş göz istihbarat ortakları ve diğer askeri ortaklarıyla paylaştığı platformlarda bakım ve onarım süreçlerini standartlaştırmayı hedefliyor. Uzmanlar, bu düzenlemenin özellikle F-35 savaş uçakları, Patriot hava savunma sistemleri ve M1 Abrams tankları gibi karmaşık sistemlerin bakım maliyetlerini düşüreceğini ve lojistik bağımlılığı azaltacağını belirtiyor.
Pentagon’un 2023 yılı raporuna göre, askeri teçhizat bakımına yılda yaklaşık 80 milyar dolar harcanıyor. Bu harcamaların önemli bir kısmı OEM’lere ödenen yüksek bakım ve yedek parça ücretlerinden oluşuyor. Onarım hakkı düzenlemesiyle ABD Savunma Bakanlığı’nın yıllık 10 milyar dolara kadar tasarruf etmesi öngörülüyor. Ayrıca, bakım sürelerinin kısalmasıyla operasyonel hazırlık oranlarının artması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin askeri teçhizatta onarım hakkına yönelik bu düzenlemesi, Türkiye’nin NATO üyesi olarak edindiği platformların bakım ve onarım süreçlerini dolaylı olarak etkileme potansiyeline sahiptir. Türkiye, envanterinde bulunan F-16 savaş uçakları, M60 tankları ve çeşitli NATO standartlarındaki silah sistemlerinde uzun süredir yedek parça ve bakım konusunda sorunlar yaşamaktadır. ABD’nin onarım hakkı düzenlemesi, üçüncü taraf tamir atölyelerinin önünü açarak Türkiye’nin kendi savunma sanayii altyapısını kullanarak bazı bakım işlemlerini yerine getirmesine olanak tanıyabilir. Ancak bu düzenlemenin Türkiye’ye doğrudan uygulanması, ABD’nin ihracat kontrol rejimleri ve CAATSA yaptırımları gibi politik kısıtlamalar nedeniyle sınırlı kalabilir. Yine de, küresel savunma tedarik zincirinde artan şeffaflık ve rekabet, Türkiye’nin kendi milli muharip uçağı KAAN ve diğer yerli platformlarının bakım stratejileri için bir model teşkil edebilir.
