İngiltere'de her yıl binlerce hamile kadın, şiddetli sabah bulantısı (hyperemesis gravidarum) nedeniyle yaşam kalitesi düşerken, bazı hastalar için reçete edilen bir ilaç olan Xonvea'ya (doksisilamin/piridoksin) erişimde büyük eşitsizlikler yaşanıyor. BBC muhabiri Linzi Kinghorn, bu ilacın neden Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) tarafından her zaman temin edilmediğini araştırdı. Şiddetli bulantı ve kusma ile karakterize olan bu durum, tedavi edilmediğinde anne ve bebek sağlığı üzerinde ciddi riskler oluşturabiliyor.
İlacın arka planı ve mevcut durum
Xonvea, dünya çapında yaygın olarak kullanılan bir antihistaminik ve B6 vitamini kombinasyonu olup, ABD'de Diclegis markasıyla bilinmektedir. İngiltere'de 2018 yılında NHS tarafından ruhsatlandırılan ilaç, şiddetli gebelik bulantısı yaşayan kadınlar için önerilmesine rağmen, birçok bölgede reçetelendirilmiyor veya eczanelerde stoklanmıyor. Bunun başlıca nedeni, ilacın yüksek maliyeti ve NHS formülerlerine dahil edilmemesi. Hamile kadınlar bazen bu ilacı özel reçeteyle almak zorunda kalıyor ve ayda 100 sterline varan masraflarla karşılaşıyor. Oysa daha ucuz alternatifler (örneğin antihistaminikler) mevcut ancak her hasta için uygun olmayabiliyor. Uzmanlar, ilacın erişilebilirliğindeki bu eşitsizliğin, sosyoekonomik farklılıkları derinleştirdiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu durum yalnızca İngiltere'ye özgü değil. Benzer sorunlar ABD'de de yaşanmış, Diclegis'in yüksek fiyatları nedeniyle jenerik versiyonların üretilmesi gündeme gelmişti. Dünya genelinde gebelik bulantısı tedavisinde standart bir protokol olmaması, her ülkede farklı erişim sorunlarına yol açıyor. Gelişmekte olan ülkelerde ise durum daha vahim: Bu ilaçlar ya hiç bulunmuyor ya da maliyeti karşılanamaz düzeyde. Küresel sağlık örgütleri, hamilelikteki şiddetli bulantının anne ölümlerine yol açabilecek komplikasyonlara neden olabileceğini hatırlatarak, bu ilaçların temel sağlık hizmetleri kapsamına alınması çağrısı yapıyor. Özellikle gelişmiş ülkelerdeki mevzuat boşlukları, adil erişim ve sağlık hakkı tartışmalarını yeniden alevlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de gebelik bulantısı şikayeti yaygın olmakla birlikte, Xonvea gibi spesifik ilaçlara erişimde benzer sorunlar yaşanmıyor çünkü bu ilaç Türkiye'de ruhsatlı değil. Bunun yerine doksisilamin içeren farklı preparatlar veya antihistaminikler kullanılıyor. Ancak bu haber, Türkiye'deki sağlık politikaları için önemli bir ders içeriyor: Nadir veya özel durumlarda kullanılan ilaçların geri ödeme kapsamına alınması ve tüm hastalar için eşit erişimin sağlanması gerektiği. Ayrıca küresel ilaç fiyatlandırması ve patent korumalarının yarattığı erişim engellerinin, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde de sağlık harcamalarını artırdığı biliniyor. Bu nedenle, yerli jenerik ilaç üretiminin teşviki ve etkili ilaç politikaları, halk sağlığı açısından stratejik öneme sahip.
