İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamenei’nin cenaze töreni, rejimin aylardır süren ABD ve İsrail saldırılarına rağmen ayakta kaldığını göstermek amacıyla titizlikle planlanmış bir güç gösterisine dönüştü. Tahran’da düzenlenen törende milyonlarca kişinin katıldığı iddia edilen kalabalıklar ve daha önce kayıp olduğu düşünülen üst düzey askeri komutanların yeniden ortaya çıkışı, rejimin hem halk desteğini hem de askeri kapasitesini sergileme çabası olarak yorumlanıyor.
Gelişmenin arka planı: Rejimin kırılgan gücü
Hamenei’nin ölümü, İran İslam Cumhuriyeti için kritik bir dönemeçte gerçekleşti. Ülke, son aylarda İsrail’in nükleer tesislere yönelik saldırıları, ABD’nin yaptırımları ve içerideki protesto dalgalarıyla sarsılmıştı. Rejim, cenazeyi bir fırsata çevirerek hem iç kamuoyuna hem de uluslararası topluma mesaj vermek istedi. Tören boyunca devlet medyası, katılımın rekor düzeyde olduğunu ve halkın lidere bağlılığını vurguladı. Ancak bağımsız gözlemciler, görüntülerin abartılı olduğunu ve gerçek katılımın daha düşük olabileceğini belirtiyor.
Askeri liderlerin ortaya çıkışı özellikle dikkat çekiciydi. İsrail’in hava saldırılarında öldürüldüğü sanılan Devrim Muhafızları komutanlarından bazıları, cenaze töreninde hazır bulundu. Bu hamle, rejimin istihbarat ve askeri yapısının hâlâ işlevsel olduğunu gösterme amacı taşıyor. Ayrıca törene katılan Hizbullah ve Husiler gibi bölgesel müttefiklerin temsilcileri, İran’ın bölgesel ağının canlılığını sergilemeye yönelikti.
Bölgesel ve küresel boyut: Rejimin mesajı ve tepkiler
Cenaze töreni, İran’ın bölgesel ve küresel aktörlere verdiği bir güç gösterisiydi. ABD ve İsrail’e yönelik olarak, rejimin yıkılmadığı ve hâlâ büyük bir halk desteğine sahip olduğu mesajı verilmek istendi. Ayrıca, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel rakiplere de İran’ın iç istikrarını koruduğu izlenimi aktarılmaya çalışıldı. Batılı ülkeler ise töreni dikkatle izledi. Bazı analistler, bu gösterinin İran’ın nükleer müzakerelerde elini güçlendirebileceğini, ancak Batı’nın şüpheci yaklaştığını belirtiyor. Hamenei’nin ölümü sonrası cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin liderlik boşluğunu doldurma çabaları da tören sırasında öne çıktı. Reisi, yaptığı konuşmada ABD ve İsrail’e meydan okuyarak, ülkenin düşmanlara karşı direnişini sürdüreceğini vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’daki bu güç gösterisi, Türkiye açısından bölgesel istikrar ve dış politika dengeleri bakımından önem taşıyor. Hamenei sonrası dönemde İran’ın içe kapanması veya daha agresif bir dış politika izlemesi, Türkiye’nin Suriye, Irak ve Kafkaslar’daki çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Rejimin meşruiyet krizi yaşaması halinde Türkiye, İran’daki muhalif gruplarla ilişkilerini yeniden gözden geçirebilir. Öte yandan, İran’ın Batı’ya karşı elini güçlendirmesi, Türkiye’nin ABD ve AB ile ilişkilerinde ek bir baskı unsuru oluşturabilir. Türkiye, İran’daki istikrarsızlığın bölgeye yayılmaması için diplomatik temaslarını sürdürmeli ve olası sığınmacı akınlarına karşı hazırlıklı olmalıdır.
