Haiti'de çete şiddeti, seçim hazırlıklarını sekteye uğratarak ülkeyi yeni bir siyasi belirsizliğe sürükledi. Seçim konseyi Salı günü yaptığı açıklamada, Aralık ve Şubat aylarında yapılması planlanan seçimlerin süresiz olarak ertelendiğini duyurdu. Konsey, kararın gerekçesi olarak teknik ve operasyonel gereksinimleri gösterdi. Böylece, ülke genelinde seçmen kayıt işlemleri dahi tamamlanamazken, Haitililer sandık başına gitme fırsatını belirsiz bir süre için yitirmiş oldu.
Seçimler neden ertelendi?
Haiti Seçim Konseyi, yaptığı yazılı açıklamada, ülke genelinde güvenlik durumunun kötüleşmesi nedeniyle seçim hazırlıklarının sürdürülemez hale geldiğini belirtti. Özellikle başkent Port-au-Prince ve çevresinde etkili olan silahlı çeteler, seçim malzemelerinin taşınmasını, seçmen kayıt merkezlerinin açılmasını ve personelin güvenli bir şekilde görev yapmasını engelliyor. Konsey, "teknik ve operasyonel gereksinimler" ifadesiyle, seçim altyapısının çöktüğünü ve mevcut koşullarda oy verme işleminin sağlıklı yürütülemeyeceğini kabul etmiş oldu.
Ülkede 2021'deki deprem ve ardından Devlet Başkanı Jovenel Moïse'in suikaste kurban gitmesiyle başlayan siyasi kriz, çete liderlerinin ülkenin büyük bölümünü kontrol etmesiyle daha da derinleşti. Seçimlerin ertelenmesi, halkın temsil edilme hakkını bir kez daha askıya aldı. Birleşmiş Milletler ve bölgesel kuruluşlar, Haiti'de istikrarın sağlanması için defalarca çağrı yapmıştı, ancak çetelerin artan gücü karşısında uluslararası müdahaleler sınırlı kaldı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Haiti'deki seçim ertelemesi, ülkenin demokratik kurumlarının tamamen çöküşünü simgeliyor. Seçimlerin yapılamaması, geçici hükümetin meşruiyetini daha da zayıflatacak ve çetelerin siyasi boşluktan daha fazla güç devşirmesine yol açacak. Karayip ülkesindeki istikrarsızlık, bölgesel göç dalgalarını tetikleyebilir. Özellikle komşu Dominik Cumhuriyeti ve ABD'nin güneydoğu kıyıları, Haiti'den kaçan insanların artmasından endişe ediyor.
Uluslararası toplum, Haiti'ye yönelik insani yardım ve güvenlik desteğini artırma konusunda isteksiz. Kenya liderliğindeki çok uluslu güvenlik misyonu, çetelerle mücadelede henüz somut başarı elde edemedi. Seçimlerin süresiz ertelenmesi, bu misyonun da sorgulanmasına neden olacak. Haiti'nin siyasi çıkmazı, Karayipler'de istikrarın ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösteriyor.
Öte yandan, ülkede seçimlerin yapılamaması, anayasal düzeni de askıya alıyor. Parlamento 2023'ten bu yana işlevsiz durumda ve Devlet Başkanı yok. Geçici hükümet, Başbakan Ariel Henry'nin istifası sonrası kurulan geçiş konseyi tarafından yönetiliyor. Ancak bu konseyin de meşruiyeti tartışmalı. Seçim ertelemesi, Haiti halkının demokrasiye olan inancını daha da zayıflatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Haiti'deki seçim ertelemesi, Türkiye'nin doğrudan bir çıkar alanına girmese de, küresel istikrar ve insani değerler açısından önemli bir sınavdır. Türkiye, son yıllarda Latin Amerika ve Karayipler'de diplomatik ve insani açılımlar yapıyor. Haiti'deki istikrarsızlık, bölgedeki barış ve güvenlik ortamını bozarak uluslararası göçü artırabilir. Türkiye, BM çatısı altında Haiti'ye yönelik insani yardımlara katkı sağlayabilir. Ayrıca, demokrasinin askıya alınması, Türkiye'nin savunduğu çok kutuplu dünyada meşruiyet krizlerine işaret ediyor. Bu gelişme, Türkiye'nin küresel adalet ve istikrar vurgusunu güçlendirecek bir örnek teşkil ediyor.
